Zijn alle chemische wapens nu weg uit Syrië?

De verwijdering is voltooid, zei de OPCW gisteren. Maar experts vermoeden dat Syrië een deel achterhoudt.

Het laatste deel van de 1.300 ton chemische wapens die Syrië zei te bezitten, is het land uit. Dit heeft de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW), dat toezicht houdt op de vernietiging van het Syrische gifgasarsenaal, gisteren bekendgemaakt. „Het schip is net de haven uit gevaren”, zei Ahmet Üzümcü, directeur van de OPCW, op een persconferentie in Den Haag.

1 Heeft Syrië hiermee de deadline gehaald?

De verscheping van de laatste 100 ton chemicaliën komt bijna twee maanden na het verstrijken van de deadline van 27 april om alles het land uit te krijgen. De vertraging is het gevolg van gevechten tussen regime en rebellen en de dreiging van aanvallen. De chemische wapens moesten van opslagplaatsen naar de haven van Latakia worden gebracht, voor verder transport over zee.

Het nieuws kwam als een verrassing omdat de OPCW twee maanden geleden nog waarschuwde dat er problemen waren met de het transport van het laatste deel. In principe kon de resterende hoeveelheid in één of twee transporten worden afgevoerd. Maar de opslagplaats bevond zich in een regio waar nog werd gevochten.

„Het laatste wat je wil, is dat de chemische wapens in verkeerde handen vallen”, zei gisteren Sigrid Kaag, speciaal coördinator van de VN-missie om de chemische wapens uit Syrië te verwijderen. Ze tilde er niet al te zwaar aan dat de deadline niet is gehaald. Het feit dat de operatie is geslaagd te midden van een burgeroorlog, noemde ze een mijlpaal.

In een vorig jaar aangenomen VN-resolutie staat 30 juni 2014 als datum waarop de vernietiging van het totale arsenaal een feit moet zijn. Dit gaat door de vertraging ook niet lukken.

2 Wat gebeurt er nu met de chemische wapens?

Het gevaarlijkste materiaal zal worden overgeslagen op het Amerikaanse vrachtschip MV Cape Ray dat voor anker ligt in de Italiaanse havenplaats Gioia Tauro. De Cape Ray heeft een mobiel systeem aan boord waarmee het de komende twee maanden het meest giftige materiaal, zoals sarin en mosterdgas, zal neutraliseren. Het minder giftige spul, dat algemeen gebruikt wordt in de chemische industrie, zal vernietigd worden in commerciële verbrandingsovens in Finland, de VS en Groot-Brittannië.

3 Weten we nu zeker dat Syrië geen gifgas meer heeft?

De OPCW sprak gisteren van de „voltooiing van de verwijdering” van de chemische wapens. Maar hiermee bedoelt de organisatie alleen de wapens die Syrië onder druk van de internationale gemeenschap heeft opgegeven. Hoewel die 1.300 ton overeenkwam met schattingen van westerse inlichtingendiensten, vermoeden veel experts dat president Assad toch een deel heeft achtergehouden. „Ik kan niet zeggen dat Syrië geen chemische wapens meer heeft”, gaf Üzümcü toe.

Die vermoedens worden gevoed door recente berichten over de inzet van chloorgas door het regime. Een onderzoeksmissie van de OPCW concludeerde dat chloorgas waarschijnlijk is ingezet in „systematische aanvallen”. Definitief uitsluitsel kwam er niet omdat het onderzoeksteam werd aangevallen. De inspecties gaan door.

Chloorgas is een middel dat wordt gebruikt in de chemische industrie. Het gebruik van dit gas voor militaire doeleinden is in strijd met de Chemische Wapens Conventie, waarbij Syrië zich vorig jaar aansloot. Maar bezit is ervan niet verboden en het middel is niet opgenomen in de lijst substanties die Syrië heeft opgegeven.