Een beknopte historie van de gouden pik

Louis van Gaal heeft een gouden pik. Dat beweerde aanvaller Arjen Robben gisteren voor de camera’s van de NOS. Die uitdrukking kenden wij nog niet. Hij blijkt echter al sinds 1994 te worden gebruikt voor voetballers en coaches en dook in 1969 al in Turks Fruit op.

Foto EPA / Mohamed Messara

Louis van Gaal heeft een gouden pik. Dat beweerde aanvaller Arjen Robben gisteren voor de camera’s van de NOS. Die uitdrukking kenden wij nog niet. Hij blijkt echter al sinds 1994 te worden gebruikt voor voetballers en coaches en dook in 1969 al in Turks Fruit op.

Jack van Gelder:

“Louis van Gaal gefeliciteerd. Arjen Robben heeft me iets verteld wat ik niet wist, jij hebt een gouden pik.”

Louis van Gaal: (…)

“Dat weet ik niet. Truus heeft dat nooit gezegd.”

Hoe zit het nu met die gouden pik van Louis van Gaal? Naar aanleiding van de geslaagde wissels tijdens de wedstrijd gisteren zei Arjen Robben dat de coach misschien een gouden pik heeft. Van Gaal was even stil toen hij met de uitspraak werd geconfronteerd, maar reageerde daarna droogkomisch.

Eerste vermelding in Turks Fruit

Vooral voetballers spreken over een gouden pik. Als taalhistoricus Ewoud Sanders in zijn database kijkt, vindt hij de eerste vermelding van gouden pik in Turks Fruit van Jan Wolkers in 1969. Een buurman zegt daar:

“Zo’n mooi wijf dat zich zo uitslooft en zo lief voor hem is. Wat hij allemaal doet met haar weet ik niet, maar die vent moet wel een gouden pik hebben.”

En op de achterflaptekst van het boek Wimpie de naaidoos (1971) geschreven door Jan Willem Holsbergen staat:

“Wimpie de naaidoos, een simpele versierder met zijn baan, zijn auto en zijn - zoals de meisjes zeggen - ‘gouden pik’, een apparaat dat hij niet direkt met plassen zal verslijten.”

In het Woordenboek van Populaire Uitdrukkingen schrijft Marc de Coster:

Een gouden lul/piemel/pik hebben, sex-appeal hebben; erg veel succes hebben bij de vrouwen. Slanguitdr. Soms ook `erg veel invloed, macht hebben’, en `een mazzelaar zijn’. Vgl. een suikerpikkie hebben*, suiker* aan z’n pik hebben.

Foto: Bild.de

Dick Advocaat heeft ook een gouden pik

In de voetbalwereld is Dick Advocaat de eerste met een gouden pik, zo lezen we tenminste in Nieuwe Revu op 22 juni 1994:

“In ieder geval heeft Advocaat iets wat veel coaches missen: een gouden pik.”

Daar zal Arjen Robben, die nu de gouden pik weer opvoert, anders over hebben gedacht toen hij in 2004 door Dick Advocaat op het EK werd gewisseld voor Paul Bosvelt. Iets wat door velen de slechtste wissel ooit wordt genoemd.

Op 15 maart 2006 schrijft Bert Wagendorp in De Volkskrant over Marco van Basten:

“Wat is dat toch, met die Van Basten? Marco is heilig verklaard. Eerst als voetballer, nu als coach. Met Marco worden we wereldkampioen. Want Marco heeft ‘een gouden pik’. Zo heet dat in het voetbal.”

Ronald Koeman kreeg een gouden pik

In 2007 won PSV op de laatste competitiedag op doelsaldo het landskampioenschap van Ajax. Daarop zei Ajax-trainer Henk ten Cate dat PSV-trainer Ronald Koeman een gouden pik had. Dat inspireerde Theo Maassen om Ronald Koeman een gouden pik cadeau te doen, die bij de officiële overhandiging over het competitieverloop zei:

“Als je het grootste deel van de competitie bovenaan staat, is het wel terecht. Maar Henk ten Cate heeft ook wel een beetje gelijk”

Volgens zijn collega Rafaël van der Vaart had Wesley Sneijder ook een gouden pik, het leverde een bijzondere cover van voetbaltijdschrift Hard Gras op.

Opvallend genoeg was het juist de wissel van Sneijder voor Fer waardoor Van Gaal van Robben de titel ‘gouden pik’ kreeg.

Twitter avatar BvdPloegg Bram van der Ploeg Telegraaf: ‘Sneijder kon niet bij gouden pik Van Gaal.’ Of lees ik dit verkeerd? ;) http://t.co/PbXDSGoLVD

Golden willie of goldenen Pimmel?

Ook de buitenlandse kranten schrijven over de gouden pik van Louis. Voor Engelsen zou het logischer zijn dat Robben sprak over een gouden pick, omdat de bondscoach een gouden keuze deed. Toch vertaalt The Telegraph het met ‘golden willie’.

“It even became a little surreal. When man of the match – and a candidate for man of the tournament so far – Arjen Robben was asked about Van Gaal’s substitutes – two of his substitutes scored the goals – the forward responded: “Louis van Gaal has a golden willie.” Maybe he does have the Midas touch (although that might not be the right segue).”

Bild vertaalt de uitspraak van Robben met: “Unser Trainer hat einen goldenen Pimmel!” Bild legt uit dat Robben doelt op een “‘goldenes Händchen’ bei Einwechslungen”.

Bild vraagt zich af of die uitspraak niet de autoriteit van de coach ondermijnt en beantwoordt de vraag zelf:

“Ganz im Gegenteil! Tulpen-General van Gaal nahm die witzige Vorlage seines Superstars gekonnt auf.”

Update 25/06
Lezer Hans Slooter mailt het volgende:

“Rond 1960 circuleerde op mijn lagere school in Rotterdam-Charlois het versje:

Johannes de Doper
Zijn kont was van koper
Zijn pik was van goud
En toch had Johannes de Doper het koud.

In de vierde regel suggereert “toch” een logisch verband, dat zich echter volkomen aan mijn begrip onttrekt.”