Einde van Forum is al maanden geleden ‘besproken met Lodewijk’

De Tweede Kamer debatteert morgen over Forum, dat multiculturele vraagstukken onderzoekt. Minister Asscher wist van de opheffingslobby.

Op papier hebben het ministerie van Sociale Zaken en Forum een strikt zakelijke relatie. Het ministerie verstrekt jaarlijks 5,5 miljoen euro subsidie aan het ‘kennisinstituut voor multiculturele vraagstukken’. Forum adviseert de overheid over zaken als integratie, burgerschap en radicalisering. Het legt over de besteding van de miljoenen elk jaar keurig verantwoording af, in een jaarverslag en een werkplan.

Voldoet Forum aan de voorwaarden, dan krijgt het de subsidie voor een volgend jaar en anders niet. Zo transparant is de relatie volgens het ministerie.

In de praktijk verloopt de besluitvorming wat mistiger.

Minister Asscher van Sociale Zaken (PvdA) zet de subsidie aan Forum stop, waardoor Forum ophoudt te bestaan. Onderzoek van deze krant wees uit dat dit idee niet van de minister kwam, maar van Forum zelf. De leiding had er maandenlang hard haar best voor gedaan. Ook het ministerie blijkt een rol te hebben.

Brieven van het ministerie aan Forum worden bijvoorbeeld steeds gezamenlijk opgesteld. Zelfs een brief waarin een directeur-generaal van het departement de raad van toezicht van Forum onder leiding van Tjibbe Joustra (voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid) streng toespreekt, is mede door de toezichthouders zelf geschreven.

Een ander voorbeeld. Als de raad van toezicht van Forum aan het ministerie voorstelt een verkenner op hen af te sturen die vaststelt hoe het instituut ervoor staat, gebeurt dat ook. De verkenner en de interim-bestuurder van Forum Rob Dortland kennen elkaar. Ze waren in dezelfde periode topambtenaar op het ministerie van Landbouw en zijn beiden verbonden aan de Algemene Bestuursdienst.

Hun ideeën komen soms woordelijk overeen. Er moet een „kennismakelaar” komen van maar „10 tot 15” hoog opgeleide mensen met een grote mate van „flexibiliteit” in een andere organisatie. Het staat in een visiedocument dat hij juli vorig jaar naar het ministerie stuurde en in het eindrapport van de verkenner een half jaar later.

Als Rob Dortland een e-mail stuurt naar het afdelingshoofd Integratie en Rechtstaat van het ministerie, verzoekt hij om hem „tot nader bericht” over werkzaken alleen maar via zijn privé e-mailadres te communiceren. De ambtenaar geeft daar gehoor aan.

En nadat, tot slot, het ministerie laat weten verrast te zijn na publicatie in deze krant over de geheimzinnige lobby van de leiding van Forum, blijkt zelfs minister Asscher er steeds van op de hoogte te zijn geweest. Dit is op te maken uit mailverkeer tussen het instituut en het departement: de kwestie wordt regelmatig „besproken met Lodewijk”.

Patstelling

In een mail van 16 september 2013 waarschuwt een directiesecretaris van Forum de bestuursadviseur van Asscher voor de gang van zaken . De interim-bestuurder stelde al op zijn eerste werkdag half mei voor het instituut op te heffen, schrijft directiesecretaris Faïrouz ben Salah. De raad van toezicht ging daar half juni in mee. De toezichthouders verzochten het ministerie de subsidie aan Forum stop te zetten. „Deze vergadering eindigde in een patstelling. De RVT verzocht de subsidie in te trekken. Ambtelijk SZW voelde hier niets voor en wilde graag meerdere opties verkend zien.”

Ze schetst hem kortom – nadat ze er intern vergeefs aandacht voor vroeg en op non-actief werd gezet – de geheime lobby van haar leidinggevenden om Forum op te heffen.

De adviseur van Asscher, Wouter Kokx, mailt haar drie dagen later: „Ik heb de inhoud van je bericht onder de aandacht gebracht bij onze directeur Integratie en Samenleving. Zij herkende zich volledig in jouw beeld en verzekerde mij dat het ook regelmatig wordt besproken met Lodewijk. Ze blijven het vanuit de afdeling scherp in de gaten houden. Nogmaals veel dank voor het sturen van je bericht.”

Maar er verandert niets. De lobby blijkt effectief. Forum wordt opgeheven. Pas afgelopen mei hoort het personeel daarvan. De 62 medewerkers kunnen zich dan nauwelijks meer tegen de opheffing verweren. Ze hebben niet de kans gehad zich te verdedigen en hadden niemand anders die voor hun toekomst of die van het instituut opkwam. Het lijkt tegen alle regels van goed bestuur in te gaan.

Collectief ontslag

Ook nu, nadat de opheffing bekend is, lijkt niemand zich om de medewerkers te bekommeren. Enkelen zouden worden ondergebracht bij het Verwey-Jonker Instituut en Movisie. Maar dinsdag kon Sociale Zaken (en Werkgelegenheid) enkel zeggen dat het bij de organisaties „aandacht gevraagd” heeft „voor sollicitanten die afkomstig zijn van Forum”. Dortland heeft dan al bij het UWV een melding van collectief ontslag ingediend.

De raad van toezicht van Forum wil de krant al weken niet te woord staan. Medewerkers en oud-medewerkers durven zich niet met naam en toenaam uit te spreken. Het ministerie van Sociale Zaken heeft dit artikel gelezen en wil er niet op reageren.

De minister zou voor het Kamerdebat morgen over de opheffing van Forum nog met een feitenrelaas komen.