Dijsselbloem is belangrijkste Nederlandse gegadigde voor EU-baan

Wie wordt de Nederlandse eurocommissaris? De invulling laat premier Rutte aan PvdA-leider Samsom. Want zijn partij is na 33 jaar aan de beurt.

De Nederlandse eurocommissaris wordt een PvdA’er – zoveel is zeker. Maar welke PvdA’er, en welke positie hij of zij krijgt – dat is een vraag die zelfs de direct verantwoordelijken in het kabinet-Rutte II nog niet kunnen beantwoorden.

De weg naar een invloedrijke post voor Nederland in de Europese banencarrousel is geplaveid met onzekerheden en onvoorspelbare factoren: de eisen van andere landen, partijpolitieke machinaties, man/vrouw-verhouding. Daarom circuleren er verschillende scenario's in de coalitietop. Premier Mark Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom zijn vastbesloten om het geklungel van vijf jaar geleden te vermijden. Toen kandideerde het kabinet in een te laat stadium Neelie Kroes voor een tweede termijn – en kreeg ze een lichte portefeuille.

De belangrijkste gegadigde voor de Nederlandse EU-baan is minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, zo bevestigen bronnen in en rondom de coalitie. Als voorzitter van de eurogroep is hij op dit moment een gewaardeerde verschijning in Brussel. Door hem naar voren te schuiven zou Nederland zijn kansen op een zware post vergroten.

Zelf zou de minister van Financiën er wel zin in hebben. Hij is weliswaar pas anderhalf jaar bewindspersoon, maar zijn werk bij de eurogroep smaakt naar meer. Publiekelijk heeft Dijsselbloem ook al iets laten doorschemeren over zijn Brusselse ambities. Zo zei hij vorige maand tegen de Volkskrant dat hij in Europa „met iets historisch bezig” is, terwijl zijn werk in Nederland „weliswaar uniek maar niet historisch” is.

Duidelijk is dat coalitiepartner VVD zou balen als Dijsselbloem vertrekt: de liberalen zien hem als de lijm van de coalitie en als een bondgenoot voor een streng begrotingsbeleid. Binnen de PvdA-top overheersen gemengde gevoelens. Niemand zal hem verbieden naar Brussel te gaan, maar men beseft dat een vertrek van de gezaghebbende Dijsselbloem de fragiele-coalitie-met-gedoogsteun verder onder druk zal zetten. Ingewijden vertellen dat oud-PvdA-premier Wim Kok in een gesprek Samsom heeft voorgehouden: denk drie keer na voordat je Dijsselbloem laat gaan. Een waarschuwing die Samsom niet nodig heeft: ook hij is zich bewust van de consequenties van Dijsselbloems vertrek.

Interesse voor Handel

Maar dat Dijsselbloem werkelijk naar Europa gaat, is nog lang geen uitgemaakte zaak. Het kan zijn dat Nederland van de nieuwe Commissievoorzitter alleen een zware post krijgt als er een vrouwelijke kandidaat geleverd wordt – zoals tien jaar geleden met Kroes. In dat geval wordt gedacht aan de ministers Jet Bussemaker (Onderwijs) en Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel). De laatste zou in aanmerking kunnen komen voor de portefeuille Handel. Met name vanuit de PvdA is hiervoor veel interesse: een invloedrijke post – zeker nu belangrijke onderhandelingen lopen tussen EU en VS over een vrijhandelsverdrag.

Verrassend genoeg gaat de naam van Wouter Bos ook nog steeds rond. De oud-PvdA-leider werd kort na de formatie van Rutte II gepolst en liet na lang nadenken weten geen kandidaat te zijn. Vorig jaar werd hij bestuursvoorzitter van het VUmc, waarmee een overstap naar Brussel nog minder waarschijnlijk werd. Toch informeert Samsom nog regelmatig naar zijn beschikbaarheid, zeggen PvdA-bronnen. En is het niet helemaal ondenkbaar dat Bos zich alsnog laat overhalen.

De personele invulling van de Europese baan heeft Rutte aan Samsom gelaten – de PvdA is na 33 jaar weer aan de beurt om een eurocommissaris te leveren, zo werd afgesproken rondom de kabinetsformatie. De PvdA-leider zit er dan ook bovenop. Zo was hij, als een van de weinige niet-premiers, afgelopen zaterdag aanwezig bij een ‘linkse’ minitop in Parijs over de verdeling van Europese banen.

Rutte doet het lobbywerk

Maar het échte lobbywerk doet premier Rutte. In VVD-kringen benadrukken ze graag dat de premier vanuit een relatief gunstige positie opereert: samen met de Duitse bondskanselier Merkel (een christen-democraat) en de Franse president Hollande (een socialist) onderhandelt Rutte namens de derde belangrijke bloedgroep in Europa, de liberalen. Dat verschaft hem de mogelijkheid aan tafel te zitten bij beslissende onderonsjes.

Eurogroep als troef

Daarnaast heeft Nederland nog een andere belangrijke troef: de huidige Brusselse baan van Jeroen Dijsselbloem. De functie van parttime eurogroepvoorzitter gaat waarschijnlijk verdwijnen, omdat Frankrijk en Duitsland er een permanente baan van willen maken. Formeel verzet het kabinet zich tegen zo’n vaste eurogroepvoorzitter, maar dat is vooral uit tactische overwegingen. Op het moment dat Nederland zijn bezwaren laat vallen, kan het namelijk iets terugeisen, zoals een financieel-economische topportefeuille in het hart van de Europese Commissie: Begrotingszaken, Economische Zaken of Interne Markt.

Een ander scenario is dat Frankrijk en Duitsland het vaste voorzitterschap van de eurogroep aan Nederland gunnen. Dijsselbloem kan dan blijven zitten waar hij zit. En omdat de eurogroepvoorzitter geen deel zal uitmaken van de Europese Commissie, mag Nederland dan alsnog een eurocommissaris leveren – al zal dat geen zware portefeuille zijn.

Ingewijden achtten het onwaarschijnlijk dat Nederland zal inzetten op een toppositie buiten de Europese Commissie. Als eurogroepvoorzitter, zegt één van hen, „ben je toch vooral de wensen van Duitsland aan het uitvoeren”. En als ‘buitenlandcoördinator’ – een positie waarvoor de naam rondzingt van minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken) – zit je „te ver van de plek waar de echte besluiten vallen”, zegt een andere betrokkene.