Is greed bij bankiers opeens weer goed?

Het debat over de beloningen van bankiers is terug. Kloppen de feiten en argumenten?

Vallen de bankiers weer terug in hun oude gewoontes? Gaan ze, nu de financiële crisis achter de rug lijkt, weer verder waar ze waren gebleven met hoge beloningen en perverse bonussen?

Gezien de heftige reacties afgelopen week op het nieuws dat ABN Amro de vaste salarissen van zo’n honderd topbankiers met 20 procent heeft verhoogd – om te compenseren voor het bonusplafond dat nog ingevoerd moet worden – zou je denken van wel.

Politici van links tot rechts (uitgezonderd regeringspartij VVD) reageerden verontwaardigd. Kamerleden spraken van een „buitengewoon verkeerd” signaal. Het publiek uitte massaal zijn onvrede op sociale media. Er werd woensdag meer dan 2,2 miljoen keer over ABN getwitterd. De mentaliteit van Gordon Gekko (‘greed is good’) in de film Wall Street zou terug zijn.

Maar wat zijn de feiten?

De vaste salarissen van topbankiers zijn niet meer wat ze geweest zijn. Ralph Hamers van ING verdient per jaar 1,3 miljoen euro, Gerrit Zalm van ABN 760.000 euro. En Wiebe Draijer van Rabo 980.000 euro. Michel Tilmant, baas van ING tot 2009, kreeg nog een salaris van 4,3 miljoen euro.

Alle drie de banken hameren erop dat de bankierssalarissen internationaal vergeleken laag zijn, wat waar is. En wie kijkt naar de salarissen van bestuurders van andere grote, niet-financiële ondernemingen ziet dat het inderdaad meevalt met de bankiers.

Maar tegelijkertijd: hervormingen gaan tergend traag, zie Rabo dat pas vijf jaar na de crisis besloot bonussen volledig af te schaffen. En juist deze week sprak president-commissaris Wout Dekker van Rabo de verwachting uit dat bonussen, met een minder pervers karakter weliswaar, op termijn terugkeren. Bovendien: de bonussen van handelaren in Londen van Rabo (die van de Libor-fraude) bleven. Juist zij nemen de grootste risico’s.

Nog steeds zijn de totale beloningen riant. Zeker als je alle extraatjes meeneemt, zoals pensioenbijdragen. Topbestuurders krijgen vaak meerdere tonnen per jaar mee. Maar het zijn vooral ook de gewone bankmedewerkers die relatief veel verdienen. Baliemedewerkers, adviseurs, secretaresses. Hun beloning steeg in 2013 bijna drie keer zo snel als die van werknemers in andere sectoren, berekende het CBS – ondanks alle versoberingen.

ING en Rabo verhoogden recentelijk ook de vaste salarissen voor de top. ING ter compensatie van het aankomende bonusplafond. De regering wil vanaf 2015 dat bonussen maximaal 20 procent van het vaste salaris bedragen. Rabobank compenseerde voor het schrappen van alle bonussen.

De Nederlandse Vereniging van Banken, de lobbyclub voor de bancaire sector, klopt zich op de borst. Op haar website schrijft zij dat Nederlandse banksector met het schrappen van alle variabele beloningen en andere perverse beloningsprikkels „voorop loopt in Europa”. Maar ook hier zoeken bankiers dus naar wegen om hun beloningspakket niet al te veel te laten verslechteren.

Bankiers roeren zich steeds openlijker in het beloningsdebat. Het taboe is eraf. De raad van commissarissen van ING stelde in het jaarverslag dat de relatief lage beloningen „op lange termijn niet houdbaar zijn”. Volgens Zalm was het „onvermijdelijk” dat de salarissen omhoog gingen. Zowel ING als Zalm gebruikte het argument dat het anders moeilijk was om talent te behouden – al erkende Zalm meteen dat er tot nu toe weinig verloop was geweest. Critici zeggen dat er geen sluitend bewijs is dat talent zonder extra geld vertrekt.

Minister Dijsselbloem hield zich in de discussie rond ABN op de vlakte. Anders dan eerder bij ING – daar zei hij dat de salarissen „omlaag” moesten. Maar de regering wil ABN verkopen, als het even kan in 2015 al. Of het nou waar is of niet, als investeerders net als Zalm denken dat een sober beloningsbeleid een probleem vormt voor het behouden van talent, dan zal dat de prijs niet ten goede komen.