Opinie

    • Sjoerd de Jong

De krant checkte, maar de argwaan ebde te snel weg

Het eerste woord op de voorpagina was helemaal raak: ‘ongeloof’. De eerste woorden binnenin waren mis: ‘Echt waar.’ NRC Handelsblad bracht woensdag op de voorpagina de aankondiging van een wijk voor homo’s in Tilburg (GayVillage zorgt voor ongeloof, 18 juni). Sceptische reacties en kritiek overheersten. Binnenin werd een en ander uitgewerkt in een groter stuk (Tilburg wil een veilige ‘roze wijk’ voor homo’s).

Maar niet heus. „Zijn we er toch ingetuind”, noteerde verslaggever Arjen Schreuder een dag later (Ook burgemeester zat in complot van homo-actie, 19 juni). Het bleek een ‘serieuze hoax’.

Het initiatief van de Tilburgse stichting Roze Maandag suisde vanuit Noord-Brabant de aardbol rond. Het Brabants Dagblad had die ochtend de primeur, waarna radio, NOS-Journaal en sites het oppikten, van de Volkskrant tot The Shanghai Daily en The Huffington Post. Holland, altijd goed voor lollig nieuws!

Op de NRC-redactie heerste woensdag aanvankelijk ongeloof, begrijp ik, en gingen alle alarmbellen rinkelen. Maar verslaggever Schreuder deed alles wat hij moest doen: hij ging bellen, zocht – en kreeg – bevestiging. Het klopte, zei de makelaar. Nee, het was echt geen grap. Er was een persbericht, een site. Een lovend citaat van de Tilburgse burgemeester op die site klopte ook, zei een woordvoerder. Ja, de burgemeester vond dit. Kortom: het was, hoe raar ook, „echt waar”, concludeerde de krant. En juist omdat het zo opmerkelijk was, reden om het op de voorpagina te zetten.

Het is, helaas, geen primeur. In november vorig jaar tuinde NRC Handelsblad nog in een stunt van een actiegroep die zich voordeed als spreekbuis van kledingbedrijf Coolcat. Dat leidde tot scherpere regels voor onder meer bronvermelding (de Coolcat-topman was niet door de krant zelf gesproken, maar werd zonder bronvermelding geciteerd uit een persbericht, dat later nep bleek).

Overeenkomst: ook toen een persbericht, een site en een woordvoerder die in het complot zat. Cruciaal verschil: nu deed het openbaar bestuur, de burgemeester, mee aan het bedrog. Terwijl je daar op moet kunnen vertrouwen.

De krant wijst de vinger dan ook naar de burgemeester, in een verontwaardigde brief – te lezen op nrc.nl – ondertekend door de hoofdredacteuren Peter Vandermeersch (NRC) en Marcel Gelauff (NOS). Zij „beraden” zich op „consequenties”, gezien de schade aan „onze merken”.

De kritiek op de burgervader is geheel terecht: dit is ongein op staatskosten, zoals een redacteur zei. De verslaggever voelt zich, ook terecht, compleet voorgelogen. Nog versterkt door reacties als: het was toch een goede grap? Alsof media er niet zijn voor de waarheid, maar een platform zijn om geintjes uit te halen.

Maar er bleven, ook toen de krant gezakt was, vragen. De Brabantse gedeputeerde Yves de Boer twitterde woensdag rond 12.00 uur: „Er is geen overeenkomst” tussen provincie en projectontwikkelaar over het terrein waar de nieuwe wijk zou komen. De Boer vertelde me gisteren aan de telefoon dat hij door het nieuws werd verrast op bezoek in Rotterdam, waar hij sprak op de ‘Brabantdag’ van de Internationale Architectuur Biënnale. De provincie heeft er een topstuk, een tapijt van Brabant van drie bij twaalf meter. Tussen de speeches door sms’te hij met de burgemeester: graag ophelderen dit, anders doe ik het. Zal gepaste maatregelen nemen, sms’te de burgemeester terug, vertelde De Boer. Het Brabants Dagblad citeerde de ontkenning van de gedeputeerde later die middag.

Toch duurde het nog uren voor Stichting Roze Maandag die avond zelf de ‘grap’ onthulde. Een half uur daarvoor ging nog een lang – en heel lezenswaardig – achtergrondstuk over homowijken in Amerika online op nrc.nl. Met de bloemrijke openingszin: „What the fuck? Zo is de gemiddelde reactie op het plan voor een ‘gay village’ in Tilburg.” De webredactie had uit argwaan zelf óók weer gebeld met de makelaar – die het bericht uiteraard opnieuw bevestigde.

Ja, de krant is ook gebaseerd op vertrouwen, het uitgangspunt moet zijn dat zeker publieke functionarissen je niet glashard voorliegen. Er werd bij de betrokkenen gecheckt. Maar een les is wel: als er eerst zoveel twijfel bestaat, beschrijf dan in elk geval zo concreet mogelijk hoe en bij wie er is gecheckt: het citaat van de burgemeester stond op de site van Gay Village en werd die ochtend bevestigd door zijn woordvoerder. Verder kwam er geen commentaar. Dat stond nu pas een dag later te lezen in de krant, toen de ballon eenmaal was leeggelopen.

Is dat genoeg? Media scholar Linda Duits twitterde woensdagochtend dat dit een hoax moest zijn, en later dat het „intens dom” was geweest van de media om erin te tuinen. In haar ogen waren er duidelijke aanwijzingen van bedrog. Op de sites van makelaar en projectontwikkelaar werd bijvoorbeeld niet of nauwelijks verwezen naar Gay Village – vreemd bij zo’n spraakmakend initiatief. Een enquête via de aparte site gayvillage.nl bevatte discussievragen over de wenselijkheid van het plan en segregatie. Goed, allemaal geen hard bewijs van bedrog, na zoveel bevestigingen, maar toch.

De krant klaagt nu met meer dan genoeg reden over het maffe optreden van de burgemeester, die inmiddels spijt heeft betuigd. Maar liet de argwaan in de loop van de dag ook te snel varen. Belazeren van media is geen taboe meer, kennelijk ook niet voor sommige gezagsdragers. De hoofdredacteuren schrijven in hun brief aan Tilburg dat het „aan u” is wat dit betekent voor de gemeente – maar de schade aan „merken’’ lijkt me nog, zeker voor een publieke omroep, minder een hoofdzaak dan de geloofwaardigheid van het openbaar bestuur.

Tot slot: ook als dit waar was geweest, en geen bizarre stunt, was het nog maar een plan. Zoals een adagium van de eindredactie ooit luidde: het werkwoord „willen” hoort eigenlijk niet in een kop.

De krant opende die woensdag met een andere, wél serieuze aankondiging: 5.000 medici dreigen met rechtszaak over artsenkeuze. Een beproefd drukmiddel. Echt waar, en zeker nieuws – nu nog zien of die zaak er ook komt.

Reacties: ombudsman@nrc.nl