Media

Wat hebben we gehad aan 15 jaar Spits en Metro?

Foto ANP

‘Wachtverzachter’, zo noemt de uitgever van Metro en Spits zijn gratis kranten - ze verzachten de tijd die mensen doorbrengen in bus of trein. Vandaag is het vijftien jaar geleden dat ze hier verschenen, op exact dezelfde dag: een gewaagde sprong naar Nederland van het Zweedse Metro, en een defensieve (en dure) stap van het Telegraafconcern. De oplage groeide van 500.000 in 1999 tot bijna 1 miljoen Spitsen en Metro’s een paar jaar later.

In 2007 en 2008 bereikte de gratis-krantengekte zijn hoogtepunt: inclusief De Pers en DAG werden dagelijks 1,8 miljoen gratis kranten verspreid. Maar de advertentiemarkt stortte in en de nieuwelingen sneuvelden. Nu bestaan alleen Spits en Metro nog, uitgegeven door één concern, de Telegraaf Media Groep (TMG). Je ziet het in heel Europa: het aantal gratis kranten daalt tot één of twee per land.

Wat hebben vijftien jaar gratis kranten de Nederlandse dagbladwereld gebracht?

Waren Metro en Spits de bijl aan de wortels van de betaalde papieren krant? Ja en nee. TMG (Spits), PCM (DAG) en Wegener (De Pers) leden grote verliezen op hun gratis initiatieven. Metro en Spits lieten de mediaconsumenten al wennen aan het idee dat nieuws ook gratis kon zijn, maar dat werd uiteindelijk vooral de verdienste (of de schuld) van NU.nl. Betaalde dagbladen ondervinden daarvan nog steeds hinder: zij zoeken manieren om lezers te laten betalen voor hun digitale publicaties.

Voorlopers op tabloidformaat…

De gratis titels hebben een niet te onderschatten rol gespeeld bij de innovatie van de dagbladwereld. Neem alleen al het formaat. Vanaf de start verschijnen Metro en Spits op tabloid- of halfformaat. Daarmee heeft de Nederlandse krantenlezer kunnen wennen aan het formaat dat nu de standaard is in de krantenwereld. De Telegraaf is komend najaar de laatste krant die overstapt.

…met nieuwe vormen van reclame…

Verder zagen de ‘freesheets’ zich al vroeg gedwongen om te experimenteren met nieuwe vormen van reclame. Metro, Spits en later ook De Pers en DAG werkten inniger samen met adverteerders dan bij betaalde kranten gewoon was. Tegenwoordig gebeurt dat overal. Het AD liet een column sponsoren door een bierbrouwer. Het Financieele Dagblad en NRC Handelsblad bieden geheel gefinancierde bijlagen bij hun kranten.

…en experimenten op internet

Nog een vorm van innovatie dankzij de gratis kranten komt voort uit dagblad De Pers. Op de ruïne van de gesneefde papieren krant verscheen De Nieuwe Pers. Dat digitale initiatief liet lezers zich abonneren op het werk van individuele journalisten. Dat nieuwe verdienmodel was nog geen groot succes, maar vormde wel een opmaat naar alternatieve abonnementsvormen op internet.

Toch hebben de gratis titels niet echt succesvolle stappen kunnen zetten naar internet. En met name naar mobiel. Metro en Spits hebben van alles geprobeerd, en hun sites trekken nu behoorlijk wat bezoekers, maar veel geld wordt er niet mee verdiend. Op papier, in de krantenbakken op de stations, zijn er twee concurrenten. Online tientallen. Voor veel reizigers is de smartphone inmiddels de belangrijkste wachtverzachter.