Hier ging veel méér dan een discotheek verloren

Morgen is het 15 jaar geleden dat de RoXY, de hipste en mooiste club van Nederland, finaal afbrandde. Het was het einde van een tijdperk.

Op 21 juni 1999 werd de RoXY verwoest door een felle uitslaande brand.
Op 21 juni 1999 werd de RoXY verwoest door een felle uitslaande brand. Marco Okhuizen

Als er destijds één gebeurtenis talk of the town was, was het natuurlijk dat. Wekenlang dreunde het na in Amsterdam. In kranten, tijdschriften, op straat. De bloemenmarkt op het Singel, normaal voor Amsterdammers slechts een handig doorsteekje van het ene stukje centrum naar het andere, werd tijdelijk een plek die je bewust even opzocht. Waar kan ik tussen de winkeltjes door een blik naar de overkant werpen?

Want die overkant, daar had zich een niet te bevatten ramp voltrokken. Of ramp… dodelijke slachtoffers waren er niet gevallen, zelfs geen gewonden. Maar het woord ‘ramp’ viel toch voortdurend.

Dertigers kunnen het zich vermoedelijk niet eens herinneren, maar de veertigers en vijftigers van nu weten waarschijnlijk nog precies waar ze waren, die maandagavond 21 juni – de langste dag van het jaar. Bij een vriendin, in mijn geval, ver buiten het centrum. We hadden het erover dat we weer eens uit moesten gaan. Naar de RoXY uiteraard – dat woord viel niet eens want was vanzelfsprekend.

Het was 1999 en internet bestond al, maar smartphones en Twitter nog niet, dus de sirenes die ineens van alle kanten leken te komen en richting het centrum scheurden konden nog van alles betekenen. „Zul je net zien dat het de RoXY is”, grapte ik nog. Op de terugweg naar huis stegen enorme zwarte rookwolken op boven de stad. Hoe dichterbij de Jordaan, hoe meer duidelijk werd dat het middenin de binnenstad moest zijn. Ik dacht aan het flauwe grapje dat ik gemaakt had over de RoXY en probeerde de bron van de rookpluim te traceren. Racete inmiddels over de Vijzelstraat. Het zal toch niet…Het zou toch wel.

Aan de achterkant van de bloemenmarkt stonden we daarna op elkaar gepakt te kijken naar het inferno. Sommigen huilden. De vlammen sloegen toen al uit het dak, en al stond de gevel nog overeind, de vuurzee erachter die door de ramen zichtbaar was liet het laatste sprankje hoop verdampen: hier bleef niets, maar dan ook niets van over.

Morgen is het weer de langste dag – en precies 15 jaar geleden dat de RoXY finaal afbrandde. Gevolg van vuurwerkvonken die in het ventilatiesysteem – vergeten uit te schakelen, foutje – terechtkwamen, op het afscheidsfeest ter ere van de overleden en die dag op Zorgvlied begraven ontwerper en RoXY-godfather Peter Giele.

Ook al bleef de gevel uiteindelijk gespaard, toch kost het 15 jaar later nog moeite te ontdekken waar hij nou ook alweer precies zat. Niets op dit deel van het Singel, tussen Kalvertoren en Munt, herinnert nog aan de club. Die geen gewone discotheek was, maar een instituut. Waar je in ‘gewone’ uitgaanskleding geen schijn van kans maakte, waar het hipste van het hipste op de dansvloer stond, waar internationale sterren in de rij stonden (en soms geweigerd werden) en waar het decor soms adembenemend (kitscherig) was. Waar prijzen werden uitgereikt als de Biggest Dick Award. Waar de grote kunstenaars van dat moment zich thuis voelden. En waar de succesroman uit 1989 Gimmick! van Joost Zwagerman zich deels afspeelt. Een wereld van vrijheid en tolerantie, zoals die alleen maar in Amsterdam kon bestaan. En waar de meeste mensen hooguit via de media wel eens een glimp van opvingen.

Die complete wereld ging door één stommiteit in vlammen op. Een vervanger diende zich nadien niet aan. De scene had geen vaste stek meer – het was het einde van een tijdperk. Uitgaan in Amsterdam werd iets voor jongere generaties. Ziedaar de blues van de veertigers en vijftigers van nu.

Het allerlaatste nummer dat ooit in de RoXY klonk, terwijl het vuur zich op dat moment vanuit de zolderetage al razendsnel verspreidde, was van The Rolling Stones. Miss you.