Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Politiek

De hoop is weg, de angst is terug

Een jaar geleden nog maar leek het land op weg naar democratie. Journalisten werden opgeleid, er kwamen mediabedrijfjes.Maar de generaals worden minder tolerant. Wie negatief bericht, verdwijnt weer in de cel.

De elektriciteit is al een uur uitgevallen en de temperatuur in de propvolle woonkamer op de elfde verdieping van de torenflat stijgt. De kamer doet dienst als centrale redactiezaal van een online videonieuwsdienst: Kamayut Media.

Twintig jonge journalisten luisteren naar het team van BBC Media Action, een afdeling van de omroep die in moeilijke landen journalisten opleidt. „Begin altijd met sterk beeld en een goed citaat”, zegt de instructrice. Haar rode haren plakken van het zweet op haar voorhoofd.

Als ze klaar is, stuiven de journalisten de deur uit. Op naar bijeenkomsten van de National League for Democracy van Aung San Suu Kyi. Op naar de introductie van een nieuwe soort shampoo. Of zeep van Unilever.

Zo ziet nieuw gewonnen vrijheid er dus uit. Piepjonge journalisten, de meesten zijn rond de twintig, die met bekraste smartphones en eenvoudige digitale camera’s de trap afstuiven.

Ik ben bij de trainingssessie omdat Han Thar, medeoprichter van Kamayut Media, mijn tolk en gids is in Birma. Toen ik vorig jaar met hem door het land reisde, liep hij over van optimisme. Financieel was het niet makkelijk, maar hij wilde met zijn neef een mediabedrijf opzetten.

Han Thar had veel vragen. „Hoe onderwijs je een volk in de democratische traditie”, vroeg hij tijdens een lange autorit. „Wat is belangrijker: vrijheid van meningsuiting of bescherming van kwetsbare groepen? Hoe kun je mensen na decennia onder een repressief regime een regering laten vertrouwen?”

Het waren vragen vol hoop.

Een jaar later is zijn stemming anders. Zakelijk gaat het voortreffelijk. Tijdens mijn bezoek wordt hij gebeld door Toyota, Ford, Unilever. Allemaal willen ze adverteren. Maar Han Thar kijkt somber en is gespannen. Waar hij vorig jaar bij een omstreden olie- en gaspijpleiding naar China doodleuk de confrontatie zocht met een surveillerende politieagent, durft hij een reis niet aan naar Rakhine, het gebied waar de islamitische Rohingya’s noodhulp wordt ontzegd.

Zijn vragen zijn zorgelijker. Wanneer is iets een genocide, wil hij weten als wij praten over het bericht dat de Rohingya-kampen door hulpverleners als concentratiekampen worden beschreven.

Een van de jonge journalisten van Kamayut Media is in Sittwe, de hoofdstad van Rakhine, in elkaar geslagen en een tijd vastgezet. De politie greep niet in. Het past in een trend: de prille persvrijheid staat onder druk.

Vijf andere Birmese journalisten zitten sinds begin dit jaar vast wegens het lekken van staatsgeheimen. De journalisten onderzochten een legerfabrieksterrein dat volgens hen gebruikt werd voor de productie van chemische wapens.

In aanloop naar de parlementsverkiezingen volgend jaar stokt de hervormingsdrang van de machtige generaals kennelijk. Ik vraag aan Han Thar wat hij denkt dat er gaat gebeuren. Valt Birma terug in oude patronen?

Terug in zijn appartement wijst hij naar de deur waardoor zijn jonge verslaggevers net vertrokken zijn. „Wij journalisten zullen berichten over alles wat de generaals proberen te verbergen. Alle Birmezen zullen het weten. Het gaat in Birma slechter dan een jaar geleden, maar de democratische geest terug in de fles krijgen is mede dankzij ons onmogelijk.”