Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Opgesloten in de Gouden Driehoek

De Nederlandse overheid heeft zich prinsheerlijk in een gouden driehoek met wetenschap en industrie genesteld. De regering bevordert nauwe samenwerking tussen wetenschap en industrie door daar doelgericht een flink deel van onderzoeksubsidies aan toe te wijzen.

In haar deze week uitgekomen boek ‘Betere mensen’ laat psycholoog Trudy Dehue zien dat minister Schippers van volksgezondheid daar trots op is, en er vol vertrouwen aan meewerkt. Verderop in deze bijlage staat een interview met Dehue, vooral over de andere onderwerpen in haar boek. Dehue vindt die gouden driehoek geen goed idee.

Kritische artsen en onderzoekers wijzen al lang op de grote nadelen van de kongsi tussen medische wetenschap, farmaceutische industrie en overheid. Die leidt tot propageren van medicijnen voor ziekten waartegen ze niet werken en tot het oprekken van ziektedefinities waardoor steeds meer mensen pillen gaan slikken. Door lakse overheidscontrole kunnen fabrikanten opgemerkte bijwerkingen verzwijgen.

Door klokkenluiders, onderzoeksjournalisten en academici zijn er de laatste decennia zaken aan het licht gekomen die uiteindelijk door vooral de Amerikaanse overheid serieus zijn genomen. Het heeft geleid tot recordboetes voor enkele industrieën. Pfizer betaalde in 2009 2,3 miljard dollar. GSK moest daar in 2012 overheen met 3 miljard dollar. De Amerikaanse overheid dwong de bedrijfsleiding ook om het personeel training in ethisch handelen te geven. Maar toch ging het hier en daar opnieuw fout.

De internationalisering en de doorgaande fusies van de grote farmaceutische industrieën maken de controle voor één overheid moeilijker. Hoe groter de bedrijven, hoe machtiger ze worden. Een onwillige overheid wordt gestraft met sluiting van nationale vestigingen. De Europese Unie heeft tegenwoordig weliswaar één registratie-autoriteit voor nieuwe medicijnen (EMA), maar alle aangesloten landen hebben hun eigen prijsbeleid en beslissen zelf of de ziektekostenverzekering een medicijn vergoed.

De Europese en Amerikaanse registratie-autoriteiten eisen nu in principe wel openheid van alle industriële onderzoeksgegevens – een hele verbetering. Maar die openheid komt tegenstribbelend en stroperig tot stand.

Dehue pleit voor universiteiten waar ook ruimte is voor onderzoek zonder directe ‘valorisatiewaarde’. En ze heeft natuurlijk gelijk. Iemand moet tenslotte die nu eindelijk vrijgegeven data van het industriële geneesmiddelenonderzoek kritisch tegen het licht houden. Vrij en onafhankelijk.