Genoeg kritiek. Nu is het tijd om te genieten. Viva Brasil!

De protesten tegen het WK voetbal zijn nog altijd groot. Maar nu het evenement echt begint, willen veel Brazilianen er ook van genieten. In de volkswijken van voetbalhoofdstad Rio de Janeiro komt het toernooi langzaam tot leven.

De ogen van Cristiane de Oliveira spuwen in eerste instantie vuur als het WK ter sprake komt. Ze had gedacht haar hostel in het hart van de favela Chapéu Mangueira met de inkomsten van WK-toerisme op te kunnen knappen. Maar het voetbaltoernooi heeft vooral frustraties opgeleverd. „Vele beloftes van de regering zijn niet uitgekomen. En door alle berichten over protesten blijven mensen weg uit de achterbuurten van Rio de Janeiro”, zegt ze in het gastenverblijf Favela Inn. Overal hangen geel-groene vlaggetjes. Een groot scherm staat klaar voor gebruik. Ze lacht en zegt: „Ach, nu de bal gaat rollen, moeten we maar van het WK gaan genieten. Viva Brasil!

Nog geen WK-koorts

Het WK komt langzaam tot leven in de volkswijken van voetbalhoofdstad Rio de Janeiro. Nog altijd is de kritiek op het evenement groot. Her en der in de stad zijn er kleinschalige demonstraties, en er zijn stakingen. Maar de grote protesten van een jaar geleden blijven vooralsnog uit. Het straatbeeld verschiet met de dag meer van kleur. Al is de WK-koorts aan de Copacabana een dag voor de openingsceremonie in São Paulo nog niet hoog. Maar in de favela’s wapperen wel trots de nationale vlaggen met de tekst: Ordem e Progresso.

Orde en vooruitgang. Brazilië droomde bij de toewijzing van het WK in 2007 van een positief effect voor het land. Naarmate het toernooi naderde, sloeg de juichstemming om. Verhalen over corruptie, fraude en de verhoging van de buskaarttarieven maakten een gevoel van onvrede los. Daar waar het WK symbool had moeten staan voor een nieuw modern Brazilië, werd a copa do mundo het toonbeeld van verzet. Sociale problemen kwamen onder een vergrootglas te liggen. „Dat is juist misschien wel de grootste winst van dit WK”, zegt de Belgische documentairemaakster Fabienne Haerinck.

Het Brazilië waar rijk en arm volledig langs elkaar heen leven is vandaag de dag verdeeld door voor- en tegenstanders van het WK voetbal. Futebol is niet meer automatisch de bindende factor tussen alle bevolkingsgroepen. Haerinck grijpt juist dat gegeven aan om vanuit de achterbuurten van Rio de Janeiro op film vast te leggen wat het WK met de Brazilianen doet. Eind juli moet de documentaire af zijn.

Haerinck heeft in het verleden als sociaal werkster talloze jaren de zelfkant van Rio de Janeiro met eigen ogen gezien. In een wereld waar dood en verderf steeds maar weer op de loer liggen, probeert ze de camera als wapen tegen onrecht te gebruiken. „Ik kijk met een dubbel gevoel naar dit naderende WK. Het is natuurlijk prachtig als voetbal mensen wereldwijd verenigt. En dat gebeurt ook. Maar het mag nooit over de ruggen van de armen gaan”, zegt ze. „Brazilië zou eenzelfde bedrag als voor het WK moeten investeren in gezondheidszorg, onderwijs en cultuur.”

Aan de voet van het Maracanã-stadion in de sloppenwijk Mangueira is die betere wereld nog ver te zoeken. De bewoners kijken uit op het stadion waarin tal van WK-duels gespeeld zullen worden.

De tienermeisjes Leticia (11) en Tayanne (12) spelen met een plastic voetbal en giechelen een beetje. „Waar ik het WK ga kijken? Op de televisie”, zegt de laatste lachend. „We zijn voor Brazilië! En onze favoriete speler is Hulk”, vult Leticia aan. Beide meisjes maken zich breed en doen brullend de grote, sterke spits van de Goddelijke Kanaries na.

Senhor, maak ons wereldkampioen!

Voor de schoolkinderen is het Maracanã weliswaar zichtbaar, maar tastbaar zal het WK voor hen niet zijn. Verder dan een vluchtig bezoek aan de hand van haar vader, die als beveiliger in het stadion werkte, kwam Tayanne niet. Als de Argentijnse sterspeler Lionel Messi zondag in Rio met Argentinië tegen Bosnië-Herzegovina speelt, zullen de meisjes niet de moeite doen een glimp van hem op te vangen. „Nee, waarom zou ik? Messi is toch geen Braziliaan, maar een Argentijn”, zegt Leticia gevat. Brazilië zal alleen in het Maracanã spelen als de finale wordt gehaald.

De 63-jarige Zé das Flores hoopt daar als geen ander op. Hij werd in juli 1950 geboren, een week voordat Brazilië in het Maracanã de wereldtitel verspeelde tegen Uruguay. Vanaf een net gebouwd houten terras heft hij in de favela Babilônia zijn handen ten hemel en vraagt god om hulp. „Senhor, maak ons wereldkampioen!” schreeuwt Das Flores in het luchtledige.

Ver onder hem fonkelen in de verte de lichtjes van de Copacabana, waar vanavond duizenden fans op het strand naar Brazilië-Kroatië zullen kijken.