Ik drijf de band tot uitersten

Pat Metheny speelt zondag in Utrecht met tenorsaxofonist Chris Potter en zijn orchestrion // Dat is zijn speciale ‘muziekrobot’, ontworpen door ingenieurs // „Er komt altijd weer muziek na ons

foto Reuters

Het lijkt zo makkelijk hoe jazzgitarist Pat Metheny ieder jaar van zijn hersenspinsels een cd weet te maken. Soms zijn die bedacht en conceptueel, maar meestal boeiend en gelaagd. Zijn jazz is licht bedwelmend en technisch hoogstaand met prettige fusionthema’s, mooie versnellingen, ontladingen en rustpunten.

„Als jazzmuzikant ben je verplicht steeds nieuwe muziek te ontwikkelen”, zegt Metheny. Hij belt vanuit New York, waar hij eerst even zijn kleuterdochter uit zijn werkkamer moet zetten. „Ze wil spelen”, verontschuldigt hij zich. De in Missouri geboren gitarist wordt dit jaar zestig en heeft drie kinderen.

Zijn rol als componist en uitvoerder verandert, maar er zit een continuïteit in, zegt Metheny. Uniek is hoe hij als succesvol Amerikaans jazzmuzikant bij een groot platenlabel nog de oude gebaande paden volgt: schrijven, opnemen, uitbrengen en toeren. In 2014 is hij het hele jaar op pad: drie maanden Europa, waaronder zondag in TivoliVredenburg, dan de VS, Azië, Australië en Zuid-Afrika. „Eigenlijk zijn mijn omstandigheden in twintig jaar niet veranderd. Behalve dat je een nul kunt weglaten bij mijn aantal verkochte albums.”

Het album, „een platform van zo’n zeventig minuten”, is voor hem nog altijd waardevol. „Van het luisteren naar steeds maar één track, zoals jongeren hun muziek consumeren, word ik verdrietig. Een liedje is een onderdeel van een groter geheel. Maar ik denk dat we in een overgangsfase zitten. Muziek, goede noten, zal niet verdwijnen. En albums waren altijd al mijn reclame voor shows.”

Alles via zijn gitaar

Ingenieurs hielpen Metheny in 2010 met het verwezenlijken van zijn droom: een ‘jazzorchestrion’. Tal van instrumenten zijn met elkaar verbonden en via drukleidingen en schakelaars komt alles in beweging. De bijzonderheid: Metheny bespeelt alle instrumenten via zijn gitaar.

Ook op zijn nieuwe album Kin (<-->) heeft hij het orchestrion gebruikt. Tenorsaxofonist Chris Potter doet weer mee. In 2012 kwam het album Unity Band uit, waarop Potter een belangrijk aandeel had. Metheny vertelt dat hij zich realiseerde dat hij slechts eenmaal, in 1981, een album had opgenomen met een ritmesectie en blazer. „Dat leek me een omissie in mijn discografie. Ik bewonder Chris Potter al vanaf zijn zeventiende. Hij is the real deal. Een paar jaar terug hoorde ik hem weer spelen met Dave Holland en ik voelde echt dat ik wat voor hem wilde gaan schrijven.”

Het album Unity Band met Potter, drummer Antonio Sanchez en bassist Ben Williams leverde Metheny een Grammy Award op. Zijn twintigste. De band, „een zeldzaam magische combinatie, waarin iedereen kan zijn wie hij is, zowel op het podium als ernaast”, ging lang op tour. „We besloten het in 2014 weer op te pakken. Niet met hetzelfde, maar onszelf nog meer naar uitersten drijvend.”

Op het in februari verschenen Kin (<-->) is de Pat Metheny Unity Group versterkt met de Italiaanse multi-instrumentalist Giulio Carmass. „Was het eerste album een zwart-witdocumentaire, dit is een album in Technicolor, de IMAX versie.” De jazz is veelkleurig en orkestraal. De grens tussen improvisatie en compositie is meer vervaagd. „Maar voor de vrije solo’s heb ik toch enkele compositorische elementen gemaakt. Daardoor kunnen we totaal uit de compositie stappen en een hobbelig onvoorspelbaar pad bewandelen.” De eerste track duurt 15 minuten. „Dat mag een geïmproviseerde jam kijken, maar er is 40 pagina’s ritmisch materiaal aan toegevoegd. Je speelt dus niet wat je wilt, maar moet die aanwijzingen meenemen.”

Het symbool achter de titel (<-->) staat open voor interpretatie. „Eigenlijk geeft het aan dat alles met elkaar in verband staat. Met mijn vorige albums, en hoe er altijd weer muziek na ons komt. En oké, ik heb wel gecheckt bij mijn artdirector of dit wel cool was.”