Opinie

Vogels uit Shakespeare

Een spreeuw landt op het trottoir, bij een zakje friet. Hij hupt om het zakje heen, met zijn prachtig iriserend blauw en groen verenkleed, en zijn aandoenlijk korte staart. De vogel heeft pech. Het zakje is leeg, op een klodder mayonaise na. Hij pikt er voorzichtig aan. Blijkbaar vindt hij het niks. Want al snel fladdert hij weer weg.

Betekent het iets dat deze spreeuw alleen is? In de wijde omtrek is geen soortgenoot te zien. Terwijl deze vogel toch meestal in gezelschap verkeert.

In ieder geval gaat het in veel landen al decennia lang bergafwaarts met de spreeuw. In Nederland, Groot-Brittannië, en ook in de Verenigde Staten, waar de vogel eind negentiende eeuw is geïntroduceerd. Daar is de spreeuw een immigrant.

Even een uitstapje naar dat moment. Het gebeurde in 1890. De Duitse immigrant Eugene Schieffelin kwam op het idee om zoveel mogelijk vogels uit de werken van Shakespeare te introduceren op het Amerikaanse vasteland. In die werken duiken 64 vogels op, de duif het vaakst, gevolgd door gans, arend, kraai en uil. Het succes van Schieffelins plan was gemengd. Met de veldleeuwerik, de goudvink, de nachtegaal werd het niet veel. Maar de spreeuwen die hij uitzette in Central Park in New York – 60 stuks in 1890 en nog eens 40 een jaar later – wisten zich succesvol te vestigen. Sindsdien hebben ze zich over het hele land verspreid. Er zouden inmiddels meer dan 150 miljoen spreeuwen zijn. Soms duikt zelfs het getal 200 miljoen op.

Fruittelers in de VS vervloeken de vogels omdat ze kersenbomen en bessenstruiken kaal eten. Veetelers klagen omdat spreeuwen zich tegoed doen aan de granen in het veevoer. Vergeten wordt dat ze ook massa’s muggenlarven van graslanden weg eten, zodat die geen graswortels aanvreten. En dat de enorme wolken spreeuwen graag geziene roofvogels aantrekken, zoals sperwers en buizerds.

Ondanks dat worden spreeuwen in Amerika al tijden en masse geschoten, vergiftigd, met netten gevangen.

Maar dat is niet waarom het met de soort daar sinds de jaren 60 langzaam bergafwaarts gaat. De precieze oorzaak is niet duidelijk. Maar elk jaar gaat er ongeveer een procentje van de populatie af.

In Nederland heeft de daling zich later ingezet, vanaf eind jaren 80. Maar die verloopt wel harder. De populatie is ruim 60 procent gekrompen. Ook hier is het nog een raadsel wat de achteruitgang veroorzaakt. Heeft de verdroging van het land ermee te maken, waardoor er minder muggenlarven zijn? Speelt het beleid om grasland minder vaak te maaien een rol? In hoog gras kan de kleine spreeuw minder goed uit de voeten.

Om daar achter te komen hebben Vogelbescherming en Sovon Vogelonderzoek Nederland 2014 uitgeroepen als het Jaar van de Spreeuw. Extra onderzoek moet meer inzicht geven over de verspreiding en het broedsucces van de soort.

De spreeuw die het zakje friet links heeft laten liggen, zit inmiddels op een hek. Hij maakt zijn typisch gezellige knirpgeluid. Nog zoiets wat de spreeuw bijzonder maakt – zijn gevarieerde zang, en vermogen om geluiden te imiteren. Mozart hield drie jaar een spreeuw, die na verloop van tijd stukjes pianomuziek kon nabootsten. En op het station in Rotterdam zitten spreeuwen die het open en dichtgaan van treindeuren imiteren.