Onderzoek

Capgemini vaakst betrokken bij te dure ICT-projecten van de overheid

Foto HH

ICT-leverancier Capgemini is het vaakst betrokken geweest bij grote automatiseringsprojecten van het Rijk die financieel uit de hand lopen. Dat blijkt uit een inventarisatie van NRC. Bijna de helft van de grote automatiseringsprojecten van de ministeries en hun diensten kost fors meer dan oorspronkelijk begroot. Capgemini werkte aan 12 van de 34 te dure projecten. Ook Ordina, Atos en CGI (voorheen Logica) leverden vaak diensten aan deze projecten.

Het Rijk classificeert 74 afgeronde en lopende automatiseringsprojecten als ‘groot’; 34 van die projecten, waarvoor oorspronkelijk in totaal 1,7 miljard euro is begroot, vallen meer dan 10 procent duurder uit. In totaal wordt aan die projecten zo’n 930 miljoen euro meer uitgegeven dan was begroot.

Automatisering en digitalisering is steeds vaker cruciaal voor het werk van de overheid, en het contact met burgers. Denk aan de Belastingdienst, aan DigiD, of werk.nl van uitkeringsinstantie UWV. Maar automatiseringsprojecten bij de overheid gaan regelmatig volledig mis. Bij de verhoren afgelopen weken van de parlementaire ICT-onderzoekscommissie bleek dat een belangrijke oorzaak ligt in de ongelijke en soms ongezonde relatie tussen overheid en leveranciers. Simpel gezegd: de overheid is vaak onvoorspelbaar, onwetend, ongeïnteresseerd, onprofessioneel en onrealistisch, en leveranciers verdienen daar veel aan.

In een reactie zegt commissievoorzitter Ton Elias (VVD): “Te grote afhankelijkheid aan overheidszijde van leveranciers is inderdaad één van de rode draden die we in de door ons onderzochte projecten zijn tegengekomen. Een deel van dat probleem ligt weer in de wijze waarop die projecten zijn aanbesteed en hoe de overheid vervolgens het opdrachtgeverschap heeft ingevuld.”

Projecten vaak duurder dan Rijk meldt

De inventarisatie van NRC is gebaseerd op bij de ministeries opgevraagde gegevens. Overigens geven deze data een te gunstig beeld: projecten zijn vaak duurder dan het Rijk meldt, omdat verschillende kosten niet in de officiële cijfers terugkomen. Zo zegt het ministerie van Defensie dat haar grote automatiseringsproject Speer 267 miljoen kostte. Maar volgens de Algemene Rekenkamer is Speer vier keer zo duur, rond de 950 miljoen – terwijl het systeem ook nog eens minder taken uitvoert dan oorspronkelijk bedoeld.

Ook worden soms projecten die hun begroting dreigen te overschrijden opgeknipt in nieuwe projecten, of niet meer als groot project gedefinieerd, waardoor de kosten onzichtbaar worden. In andere gevallen worden ook de doelen van het project naar beneden bijgesteld, terwijl het budget niet krimpt. In sommige gevallen lijkt er sprake te zijn van oude gegevens. Zo zou het bouwen van het Elektronisch Patiëntendossier, een half afgemaakt probleemproject, zijn begroting van 300 miljoen volgens officiële schattingen nauwelijks overschreden hebben. Maar er zijn onderbouwde schattingen dat het wel 50 miljoen euro meer heeft gekost.

Ontwikkeling van toeslagensysteem liep vier jaar uit

Relatief het meest uit de hand liep het systeem dat het ministerie van Financiën liet bouwen voor de afhandeling van toeslagen. Dit project, door Capgemini uitgevoerd, moest 56 miljoen euro kosten. Het werd 240 miljoen euro, en werd niet in twee jaar gebouwd, maar in bijna zes jaar. 166 miljoen euro ging naar extern personeel en uitbesteed werk.

Capgemini, Ordina en CGI wilden niet reageren op vragen over de redenen voor kostenoverschrijdingen in specifieke projecten waaraan ze meewerkten, hun rol erin, of hoeveel geld ze eraan verdienden. Wel schrijft een woordvoerder van Capgemini dat kosten van projecten veranderen door “factoren zoals veranderende wet- en regelgeving, beleidswijzigingen, voortschrijdend inzicht bij de uitvoeringsinstantie en de snel veranderende technologie.” De woordvoerder: “Voor eventueel meerwerk is altijd een doorslaggevende reden en hierover worden gezamenlijke afspraken gemaakt na grondig overleg tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.” Een woordvoerder van Ordina schrijft: “In sommige gevallen levert de ICT-leverancier slechts arbeidskrachten op afroep aan het project en valt hem weinig verantwoordelijkheid toe met betrekking tot het projectresultaat.” Atos reageert wel inhoudelijk, en zegt dat de onderdelen die het in de betreffende projecten leverde, tijdig en binnen het budget werden uitgevoerd.

Tips over falende ICT-projecten bij de overheid? Mail ons op ictonderzoek@nrc.nl. Alle tips worden vanzelfsprekend vertrouwelijk behandeld.