Hoe werd het Van Woerkom?

Hoe werd Guido van Woerkom kandidaat-ombudsman? En waarom waren de namen van de concurrenten niet bekend?

Kan ANWB-directeur Guido van Woerkom zich onafhankelijk genoeg opstellen om de belangen van alle burgers tegenover de overheid te verdedigen? In de Tweede Kamer is twijfel ontstaan over zijn benoeming tot Nationale Ombudsman.

Hoeveel Kamerleden en fracties tegen zijn benoeming zijn, is nog onduidelijk. Onzeker was ook nog of er überhaupt vandaag een stemming zou zijn – de fracties hadden vanmorgen overleg. GroenLinks en de SP zijn kritisch. En het statement dat het instituut Nationale Ombudsman zélf gisteravond aflegde, zou in de fractie van coalitiepartij PvdA een belangrijke rol spelen in de overwegingen.

Waarnemend Ombudsman Frank van Dooren gaf aan televisieprogramma Nieuwsuur gisteravond een verklaring. Hij noemde het „van het grootste belang dat iedereen in Nederland vertrouwen heeft dat de ombudsman zonder vooringenomenheid zijn ambt uitoefent”.

Aanleiding voor dit statement was de ophef over een uitspraak van Van Woerkom vier jaar geleden: dat hij zijn vrouw liever niet met de taxi liet gaan „omdat er weleens een Marokkaan achter het stuur zou kunnen zitten”. Later maakte hij zijn excuses. Marokkaanse organisaties kwamen er afgelopen dagen opnieuw op terug.

Vooral de benoemingsprocedure van de Tweede Kamer zelf roept nu vragen op. Het is bijvoorbeeld onduidelijk of de gewraakte opmerking bij de sollicitatie van Van Woerkom wel of niet ter sprake is gekomen.

En nog opvallender: de Tweede Kamer heeft dit keer niet publiek gemaakt welke mensen de Commissie van Aanbeveling Nationale Ombudsman verder heeft genoemd. Dat gebeurde alle eerdere keren, in 1999, 1987 en 1982, steeds wél.

Die Commissie van Aanbeveling bestaat uit wat zo ongeveer de meest wijze mensen van Nederland zouden moeten zijn: de president van de Hoge Raad, de president van de Algemene Rekenkamer en de vicepresident van de Raad van State. De commissie is ingesteld om de schijn van een politieke benoeming te vermijden. En nu de enige kandidaat van de selectiecommissie van de Tweede Kamer in opspraak is, wordt de rest van dat aanbevelingslijstje des te relevanter.

Hun aanbevelingen zijn niet bindend – dat is ook niet mogelijk aangezien de commissie geen rangorde aanbrengt in de kandidaten. Dat is aan de Tweede Kamer zelf.

De commissie moet minstens drie mensen aanbevelen. Dit keer waren het er vijf. Met één van die vijf kandidaten heeft de selectiecommissie van de Tweede Kamer geen gesprek gevoerd. Van Woerkom stond wel op het lijstje van door de commissie aanbevolen mensen. In totaal solliciteerden dertig mensen voor de plek van Alex Brenninkmeijer.

Uitstel van de stemming vanmiddag is mogelijk. Ook kan de Tweede Kamer de selectiecommissie met een nieuwe opdracht ‘terugsturen’. Maar als de stemming er wel van komt – schriftelijk, omdat het te gevoelig is om over personen met handopsteken te stemmen – dan staat vast dat Van Woerkom niet unaniem wordt gekozen. Met een x aantal tegenstemmen in de Tweede Kamer is het vervolgens aan hem om te laten zien dat hij wél de juiste man op deze plek is.