Het gaat slecht met de Nederlandse galeries

Foto ANP

Het gaat slecht met de verkopers van moderne kunst in Nederland. De afgelopen vier jaar nam het aantal galeries in naoorlogse kunst met 14 procent af. De werkgelegenheid in de sector kromp met 22 procent en de brancheomzet daalde met 27 procent.

Ontnuchterend cijfers na de recordregen in de New Yorkse veilingzalen afgelopen maand. Voor ruim tweehonderd kunstwerken van Andy Warhol, Jeff Koons en Barnett Newman werd anderhalf miljard dollar betaald.

Het aantal galeries neemt af

De cijfers komen uit een rapport van de Nederlandse Galerie Associatie (NGA), dat morgen wordt gepubliceerd, en met steun van het ministerie van OCW en het Mondriaan Fonds werd verricht.

Ruim de helft van de 475 galeriehouders in hedendaagse kunst heeft een jaaromzet minder dan 75.000 euro. Bijna een derde zet zelfs minder dan 25.000 euro om. Daarvan moeten ook de kunstenaars, de huur en de fiscus worden betaald. “Galeriehouder zijn is voor velen liefhebberij, gebaseerd op een passie voor kunst”, zegt NGA-voorzitter Herma Hofmeijer.

Vergeleken met 2010, het jaar van het vorige brancheonderzoek, telt Nederland nu tachtig galeries minder. In de sector gingen in die periode 300 van de 1.300 banen verloren en de brancheomzet daalde van 120 miljoen naar 87 miljoen euro. Ter vergelijking: dat is ongeveer de maandomzet van Larry Gagosian, de Amerikaanse kunsthandelaar en galeriehouder. Gagosian zou lachen om de Nederlandse cijfers, zegt Erik Bos van Galerie Nouvelles Images in Den Haag. “You pour beggars, zou hij zeggen.”

Een derde van de galeries zet minder om dan 25 duizend euro per jaar

Een belangrijke oorzaak van de neergang is het instorten van de zakelijke markt, zegt Hofmeijer. “Bedrijfscollecties worden niet meer aangevuld, sommige banken verkopen zelfs hun kunst. We moeten wachten tot de economie weer aantrekt.”

Particuliere kunstkopers haakten de afgelopen jaren niet af, blijkt uit het onderzoek. Wel kochten ze dikwijls minder dure kunst en deden ze vaker online aankopen. Andere trends uit het onderzoek: galeries organiseren minder tentoonstellingen. Eén op de zeven galeries is daar zelfs helemaal mee gestopt, bijvoorbeeld omdat ze geen fysieke ruimte meer hebben en alleen nog aan beurzen deelnemen. Uit het onderzoek blijkt ook dat de sector vergrijst; het zijn vooral ‘jongere’ galeries die de afgelopen jaren de deuren sloten.

Het rapport onderstreept volgens Hofmeijer het belang van innovatie. Lang niet alle galeries hebben bijvoorbeeld een toegankelijke website, zegt ze, en over prijzen wordt vaak schimmig gedaan. “Door kunst duidelijker te presenteren en bezoekers meer informatie aan te reiken, kunnen we kunst toegankelijker maken.”

Minder werknemers dan vier jaar geleden

Wat de sector ook sterker maakt, zegt Hofmeijer, is als galeriehouders elkaar meer gunnen en de diversiteit in de branche koesteren.

“Galeries en beurzen met toegankelijke kunst en lage prijzen zijn net zo belangrijk voor de branche als de gevestigde orde. Alleen door drempels te verlagen kunnen beginnende kunstkopers uitgroeien tot verzamelaars.”

Tegelijkertijd, zegt Hofmeijer, kunnen gevestigde galeriehouders leren van de digitale innovatie die jonge galeriehouders ontwikkelen. “Zo kun je de aansluiting houden bij een jonger publiek dat vaker kunst koopt langs een andere route dan de galerie.”