Een zekere pretentie is De consequenties niet vreemd

Haar hele leven voelt Minnie Panis zich niets // Hoe word je dan iemand? Door te verdwijnen // Niña Weijers’ debuutroman is een zoektocht naar identiteit vol krankjorume wendingen, maar toch zinnig en wijs

Niña Weijers
Niña Weijers Foto Merlijn Doomernik

Niets doet Minnie Panis zomaar. In leven noch kunst: niets is zonder oorzaak, niets zonder gevolg. De werken van de 28-jarige performancekunstenares, hoofdpersoon in De consequenties van Niña Weijers, komen rechtstreeks voort uit haar leven én vormen haar leven. Zo maakte ze voor het foto-/filmproject Bestaat Minnie Panis? maandenlang duizenden kiekjes van haar afval – een ‘zelfportret in negatief’, juicht een kunstcriticus.

Voor Minnie was het vooral een fijn ritueel, dat haar het gevoel gaf dat ze bestond.

Waaróm zoekt deze jonge kunstenaar naar haar identiteit? En wat moet de wereld daarmee? Het is alsof Niña Weijers (1987) aan haar roman is begonnen met deze wijsneusvragen in haar achterhoofd. En met de wens om er écht zinnige antwoorden op te formuleren. Daarin slaagt ze: Weijers schreef een debuutroman die tintelt van ambitie en borrelt van boeiende gedachten. Een zekere pretentie is De consequenties niet vreemd; onvermijdelijk bij een kunstenaarsroman, maar ook zeker niet onprettig.

Zo laat ze Minnie voor het project Nothing Personal al haar bezittingen verkopen, omdat dat haar liefdesverdriet zo mooi weerspiegelt. Voor haar was gemis eigenlijk het sterkste gevoel in een liefdesrelatie, omdat dat ‘tenminste de illusie in stand kon houden dat het idee van liefhebben strookte met iets wat in het echt bestond’.

Missen, bestaan, verdwijnen – daar draaien Minnies leven en kunst om. ‘Ik weet niet, als ik denk of voel, wie denkt of voelt’, is de zorg die haar al haar hele leven dwarszit. ‘Ik ben alleen de plaats waar gevoeld wordt of gedacht.’ Zelf voelt ze zich niets. Ze was zó’n afwijkend kind dat ze bang was ook niemand te wórden: er zou ‘alleen een gat in de vorm van haar lichaam achterblijven’.

De enige oplossing: zichtbaar worden door niet zichtbaar te zijn – dat is het even paradoxale als glasheldere doel van Minnies kunst.

De motor van De consequenties is Minnies nieuwe, ultieme project. Ze huurt een fotograaf in om haar drie weken ongemerkt te volgen, in geen geval in te grijpen en haar ondertussen wél op foto vast te leggen. Een mooi zelfonderzoek naar de implicaties van de surveillancestaat? Nee, Minnie maakt geen kunst die je kunt vatten in één politiek statement. Voor Minnie is het de uitgelezen kans om haar kunstopvatting tot de uiterste consequentie te aanvaarden: om echt, definitief te verdwijnen.

Als die drie weken net een paar dagen zijn ingegaan, neemt ze de stap die al in de spanningsverhogende proloog beschreven werd: ze betreedt bij dooi een bevroren meer, en zakt door het ijs.

Beyoncé als inspiratiebron

Het werkt aanstekelijk, zoveel plezier als Weijers gehad moet hebben met het verzinnen van deze kunstenares met haar doordachte oeuvre, met het samenbrengen en -voegen van al Minnies inspiratiebronnen (van Francis Bacon tot Marina Abramovic en Beyoncé) en het uitwerken van haar prikkelende artistieke ideeën.

Weijers’ aanpak doet nog het meest denken aan die van haar jonge collega Joost de Vries: even eclectisch, bomvol en slim, en even verfijnd verbonden met de vragen van onze tijd.

Tegelijk heeft Weijers een universele ambitie, blijkt uit de tweede helft van de roman. Het verhaal neemt dan een wending die volslagen krankjorum lijkt. Minnie blijkt als baby betrokken te zijn geweest bij een taoïstisch neonatologisch experiment, waarvan de gevolgen verband houden met de Mayakalender, die nu, in 2012, aan een nieuwe cyclus gaat beginnen. Als reactie op het ‘problematische progressiedenken’ in de samenleving kunnen we de tijd beter als cycli begrijpen, is de boodschap. En dat indachtig komt er in de tweede romanhelft een treffende hoeveelheid déjà- vu’s voor, al dan niet gespiegeld of in negatief.

Krankjorume wendingen of niet, Niña Weijers blijft zinnig en wijs schrijven, op vastberaden, en toch licht ironische toon. En juist die alles-met-alles-verbonden-metafysica zet ze eigenzinnig in: ze gebruikt die niet als verklaring, maar vergroot juist het raadsel. Dát is kunst waar je op kunt kauwen: die klinkt ‘op een bepaalde manier logisch, maar het was een type logica dat haar angst aanjoeg’. Een enigszins uit zijn verband gerukt citaat – maar in De consequenties staat niets er zomaar.