De generaal doet niet aan subtiliteit

Thailands nieuwe machthebber is een ervaren strateeg, maar wat hij met het land wil is onduidelijk.

Generaal Prayuth Chan-ocha
Generaal Prayuth Chan-ocha Foto Reuters

Generaal Prayuth Chan-ocha had ook níets kunnen doen. Nog een paar maanden werken en de zestigjarige militair had met pensioen gekund. Maar niets doen zit niet in Prayuths bloed.

Deze week greep de Thaise legerbevelhebber in. Hij eiste de macht op in Thailand en liet vrijdag oud-premier Yingluck Shinawatra gevangennemen op een militaire basis. Ruim negentig oud-ministers van de regering van Yingluck, politici en familieleden zitten eveneens vast.

Een voormalige premier gevangen houden is weinig geraffineerd, maar aan subtiliteiten doet Prayuth niet. Neem afgelopen dinsdag. Op een persconferentie wilde de legergeneraal bekendmaken dat de militairen de ordehandhaving hadden overgenomen, maar dat de regering nog in functie was. Die nuance hield hij vijf minuten vol. Toen hem werd gevraagd wat de regering van zijn actie vond, antwoordde hij: „De regering? Waar is die regering dan?”

Even later kwam zijn ongeduld opnieuw boven. Een journalist vroeg of er een avondklok van kracht was. „Wil je dat? Misschien moet ik er één speciaal voor journalisten instellen”, bitste Prayuth. Er werd gelachen in de zaal. Drie dagen later pleegde Prayuth zijn staatsgreep. Een van zijn eerste besluiten was om Thaise televisiezenders op zwart te zetten.

Prayuth is niet zo groot en heeft zoals alle Thaise generaals een beschaafde scheiding opzij. Maar met zijn priemende ogen en nukkige, constant licht argwanende blik imponeert hij toch. Het is een man die niet hoeft te schreeuwen om gehoord te worden. Volgens persbureau Reuters pleegde hij gedecideerd zijn staatsgreep. Na anderhalve dag vergaderen met de twee kampen die al een half jaar ruziën om de macht, zei hij: „Ik neem de controle van de regering over.”

De zet bleek goed voorbereid. Door op een vergadering toe te slaan, kon Prayuth in één keer het grootste deel van de kopstukken vastzetten, om verzet te voorkomen.

Vrijdag gooide Prayuth zijn vangnet nog een keer uit. Voormalig interim-premier Niwatthamrong Boonsongpaisan, oud-premier Yingluck Shinawatra en delen van haar machtige familie moesten verschijnen voor gesprekken. Ook zij werden vastgezet en naar een kazerne buiten Bangkok gebracht.

Zijn acties zijn voor veel Thai logisch. Prayuth is als hoge generaal onderdeel van de elite van het land, die een hekel heeft aan de populistische oud-premier Thaksin Shinawatra en zijn familie en aanhang. In zijn carrière heeft Prayuth het kamp-Thaksin steeds fel bestreden.

In 2010 schoot het leger met scherp op aanhangers van Thaksin. Het leger leek verdeeld. Van de ruim tweehonderdduizend (dienstplichtige) militairen komt een groot gedeelte uit het armere noorden, waar de Shinawatra’s steun genieten. Waar de bevelhebber van het leger destijds twijfelde, drukte hardliner Prayuth zijn wil door. Er vielen meer dan negentig doden in Bangkok. Prayuth werd bevorderd tot bevelhebber.

Sinds zijn benoeming oogde hij meer gematigd. Hij werkte drie jaar redelijk constructief samen met Yingluck. Het heeft er echter veel van weg dat zijn staatsgreep het slotstuk is van een campagne die zeven maanden duurde. Demonstraties en gerechtelijke beslissingen verlamden Yingluck en dwongen haar tot aftreden. Maar de rechters en demonstranten slaagden er niet in haar regering weg te krijgen. Nu sluit Prayuth die regering op.

Lang werd gedacht dat Prayuth niet geloofde dat een staatsgreep een oplossing bood voor de problemen in Thailand. Hij zag van dichtbij hoe generaals in 2006 Thaksin opzijschoven. Die coup maakte voorgoed een einde aan stabiele jaren. De staatsgreep bleek tevergeefs. De politieke partij van de Shinawatras won nieuwe verkiezingen. Thaksin was verdreven, maar zijn zus Yingluck kwam in 2010 gewoon aan de macht.

Wat Prayuth nu wil met Thailand is ongewis. Net als de demonstratieleiders die maandenlang Bangkok bezetten, wil Prayuth „hervormen en daarna de macht teruggeven aan het volk’’. Maar als de Thaise geschiedenis iets uitwijst, dan is het dat zelfs taaie legerleiders als Prayuth de wil van het volk niet kunnen temmen.