Hawking spreekt voor studenten in Utrecht - wie is dit fenomeen?

Bevrijd van zijn rolstoel zweeft Hawking tijdens een ZERO-G vlucht, waarin hij geen zwaartekracht ervaart. 'Een geweldige ervaring', zo zei de natuurkundige achteraf.
Bevrijd van zijn rolstoel zweeft Hawking tijdens een ZERO-G vlucht, waarin hij geen zwaartekracht ervaart. 'Een geweldige ervaring', zo zei de natuurkundige achteraf. Foto Polaris

‘De grootste levende natuurkundige’ Stephen Hawking geeft vanmiddag in Utrecht een lezing op initiatief van studievereniging A-Eskwadraat. Een bijzonder bezoek waarvan de kaartjes binnen een halve minuut weg waren. Mocht je er geen hebben: lees hier wie dit fenomeen precies is, en bekijk een eerdere lezing boordevol grote vragen over het universum.

Stephen Hawking kan niet lopen, niet spreken, niet schrijven. En toch wilde hij komen op verzoek van A-Eskwadraat. Gratis. De Utrechtse studenten dachten eerst nog dat de reactie onmogelijk van de échte Hawking afkomstig kon zijn (‘We zijn maar een Nederlandse studievereniging’), maar hij wilde toch echt komen, zo staat vandaag in nrc.next. Ze hoefden alleen de kosten van zijn bezoek te betalen en die van de verzorgers die altijd met hem meereizen, in zijn speciale bus.

Met behulp van zijn spraakcomputer zal Hawking een toespraak houden van ongeveer dertig minuten. Ook zijn er twee weken geleden drie vragen naar hem toegestuurd. Die zal hij vandaag beantwoorden. Er komen 1.400 deelnemers naar het symposium. Op het tijdstip waarop de verkoop begon, had de pagina 15.000 bezoekers; Hawking is een immens populair fenomeen. Maar wie is hij precies?

De wetenschappelijke loopbaan van Hawking

Stephen Hawking (1942) ging al op zijn zeventiende natuurkunde studeren aan de universiteit van Oxford, behaalde drie jaar later zijn diploma weer drie jaar later zijn doctoraat. Hij werkte op diverse departementen in Cambridge, en op 34-jarige leeftijd werd hij professor gravitationele natuurkunde. Weer zes jaar later werd hij Lucasian professor in de wiskunde, een leerstoel die ooit door de illustere Isaac Newton werd bekleed. Hawking bekleedde deze functie tot 2009.

‘De filosofie is dood, net als god’

Op zijn 21ste werd Hawking gediagnosticeerd met de zeldzame neurologische ziekte Amyotrofe laterale sclerose (ALS), waardoor hij ertoe werd gedwongen zich op de essentie te richten. Op zijn huwelijk met Jane Wilde (waaruit drie kinderen voortkwamen), maar vooral op de natuurkunde en de kosmologie. Inmiddels is zijn gezondheid zo fragiel dat hij bij elk uitstapje wordt omringd door een legertje artsen en verpleegsters.

Toch is Hawking nog bijzonder actief: hij staat hij op de wachtlijst voor een ruimtereisje met de Virgin Space Galactic, het toekomstige ruimteschip van miljardair Richard Branson. Nog dit voorjaar schreef hij een spraakmakend wetenschappelijk artikel over zwarte gaten en twee weken geleden schreef hij nog in de Britse krant The Independent:

“Ik vrees de ontwikkelingen in de kunstmatige intelligentie. Zonder nadenken maken mensen software en computers die straks misschien de macht overnemen.”

Een heldere geest in een krakkemikkig lichaam

In eerdere spraakmakende artikelen waarschuwde Hawking voor de gevaren die aan de zoektocht naar buitenaardse wezens kleven – zo zeker is het niet dat zulke creaturen het goed met ons zouden voorhebben, merkte hij op. En bij de lancering van zijn laatste publieksboek over natuurkunde en kosmologie (The Grand Design, 2010) verklaarde hij de filosofie dood – net als God.

Zulke uitspraken, zijn boeken en het contrast tussen die heldere geest en dat krakkemikkige lichaam, maken van Hawking een fenomeen, zo schrijft wetenschapsredacteur Margriet van der Heijden vandaag in NRC Handelsblad. Was zijn leven anders geweest zonder zijn ziekte?

Van der Heijden:

“Zonder die ziekte had Hawking wellicht nooit de beroemde artikelen geschreven (in 1974) waarin hij stelde dat zelfs zwarte gaten – de duisterste putten van de kosmos die alles, zelfs licht, gekluisterd houden –, dat die zwarte gaten tóch kunnen verdampen.”

Maar ook de showbusiness heeft de wetenschapper nooit gemeden; hij figureerde in The Big Bang Theory, The Simpsons en South Park. ‘Ik heb een rijk en bevredigend leven gehad’ schreef Hawking aan het einde van zijn korte biografie My Brief History (2012). Hij voer in een onderzeeër, ervoer gewichtsloosheid tijdens een paraboolvlucht en reisde naar alle continenten behalve Australië, maar inclusief Antarctica. Van der Heijden over Hawking:

“Als straks de karakteristieke metalige robotstem klinkt wordt het, zoals altijd bij Hawkings optredens – muisstil. De computerstem, die al in 1986 werd ontworpen, zou evengoed van ver uit de kosmos kunnen komen, als uit dat krakkemikkige lichaam waarin die veerkrachtige en ironische geest zit verborgen – ook ver weg. De geheimzinnige stem bergt raadsels in zich: het raadsel van de kosmos en dat van haast onbeperkte veerkracht.”

Zijn we alleen in het heelal?

In 2008 hield hij met hulp van zijn spraakcomputer een lezing voor TED waarin hij talloze vragen over het universum behandelde. Hoe begon het universum? Hoe is het leven ontstaan? Zijn wij de enigen in het heelal? ‘Nee, naar alle waarschijnlijkheid niet’, aldus Hawking. Bekijk zijn voordracht hieronder.

    • Annemarie Coevert