Waarom bleef 63 procent gisteren thuis? Niet-stemmers, laat je stem horen

‘Nederland koos overtuigend vóór Europa’ zo riep D66-leider Pechtold gisteren opgetogen. Maar het merendeel van Nederland koos gisteren helemaal niet. We doen een poging deze 63 procent van de stemgerechtigde Nederlanders een stem te geven, en stellen direct de vraag: waarom heb je niet gestemd?

Drie lege stemhokjes. Foto ANP/Marco de Swart

‘Nederland koos overtuigend vóór Europa’ zo riep D66-leider Pechtold gisteren opgetogen na het verschijnen van de exitpolls. Maar het merendeel van Nederland koos gisteren helemaal niet. We doen een poging deze 63 procent van de stemgerechtigde Nederlanders een stem te geven, en stellen direct de vraag: waarom heb je niet gestemd?

Ter vergelijking: bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart ging 53 procent van de stemgerechtigden naar de stembus, bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2012 krap 75 procent. Gisteren dus slechts 37 procent, ongeveer evenveel als bij de vorige Europese verkiezingen in 2009. Waarom brengen relatief zo weinig mensen hun stem uit voor het Europees Parlement?

‘De Europarlementariër is onzichtbaar’

Caroline de Gruyter schreef vorige week in NRC Handelsblad dat Euroscepsis de lage opkomst in Nederland, maar ook in andere landen, niet geheel verklaart. Ze schrijft dat politiek nu eenmaal een lokale aangelegenheid is, ook de Europese. De Guyter:

“Nationale opkomsten in de EU dalen gemiddeld al jaren. Waarom? Door de afstand tussen de kiezer en de Europarlementariër, oppert Yves Bertoncini van Notre Europe. Kijk naar Nederland. Wij hebben 26 Europarlementariërs en 150 Kamerleden. Oftewel, een Europarlementariër vertegenwoordigt 645.000 inwoners en een Kamerlid 112.000.

De Europarlementariër staat dus verder weg van de kiezer. Hij/zij zit vooral in Brussel of Straatsburg, is minder zichtbaar en benaderbaar en bemoeit zich met uitgaven die een fractie van de Nederlandse nationale uitgaven beslaan. Zo bezien wordt het al wat logischer dat een Nederlander eerder uit zijn stoel komt voor gemeenteraad dan voor Europese verkiezingen. Geen wonder dat in landen waar Europese verkiezingen tegelijk met gemeenteraadsverkiezingen zijn, de opkomst altijd stijgt.”

‘Een deel van het electoraat bleef bewust weg’

Econoom en publicist Ben Burger poneert vanochtend in nrc.next een andere stelling. Namelijk dat een deel van het electoraat juist rationeel heeft gehandeld door weg te blijven. Hierbij hoort de hypothese dat (niet-)kiezers gisteren precies hebben gezegd wat ze wilden zeggen.

“Wie om Europa geeft, maar meent dat de ingeslagen weg de verkeerde is, moet een manier vinden die nu juist die boodschap overbrengt. Stemmen zou dan averechts uitpakken. Dat legitimeert de gang van zaken. Bij hoge opkomst zouden de regeringsleiders in Brussel tevreden bijeenkomen en zeggen: we mogen door.”

Burger onderzoekt deze stelling met behulp van diverse stellingen van anderen en cijfers uit het verleden, en concludeert het volgende aan het slot van zijn artikel:

“De bedoeling van het electoraat is niet makkelijk te doorgronden. Het handelt niet als groep. De verschillende overwegingen lenen zich wel voor een optelsom. Die som der delen kan wel degelijk duiden op een rationeel genomen besluit. Maar toch: de lage opkomst was gisteren geen teken van desinteresse en verval. Er zijn voldoende argumenten om niet-stemmen op te vatten als een politiek signaal van de eerste orde.”

Paul Witteman: Nederlandse parlementariërs hebben totaal geen invloed

Presentator Paul Witteman bleek zo’n niet-stemmer die een signaal wil afgeven toen hij in VARA Magazine uitlegde dat hij niet zou gaan stemmen. Politici die kandidaat waren voor het Europees Parlement zouden ‘off the record’ ruimhartig aan hem toe hebben gegeven dat “de gang naar de stembus zinloos is, omdat je dan tweederangs politici aan een job helpt waarmee ze gedurende vier jaar geheel in anonimiteit een hele leuke boterham verdient en daarvoor slechts mondjesmaat verantwoording hoeven af te leggen.”

Twitter avatar jellebc Jelle Corstius Opmerkelijk. Waarom Paul Witteman (terecht) niet gaat stemmen voor de Europese verkiezingen (via @JaapJansen ) http://t.co/MPcrMTkLvF

Alexander Pechtold stelde zich tijdens een uitzending van Pauw & Witteman zeer kritisch op tegen de stelling van Witteman. Die noemde de presentator ‘slecht geïnformeerd’ en vroeg zich af wat Witteman als ‘opiniemaker’ wilde bereiken met zijn woorden. Er ontstond een discussie in de studio die raakt aan bovenstaande stelling:

Waarom ging je niet stemmen?

Een vraag aan de 63 procent van Nederland die gisteren, net als Witteman, de gang naar de stembus niet heeft gemaakt: herkent u zich in de woorden van Caroline de Gruyter, danwel in de stelling van Ben Burger? Of spreekt Witteman eigenlijk ook namens u? Kortom: waarom heb je niet gestemd? Wij ontvangen je antwoord graag onder dit bericht.

    • Annemarie Coevert