Polen zijn nu daders

Drama //

Aftermath (Poklosie)

Toen Aftermath in première ging in Polen, volgde er meteen een rel die de inhoud van de film weerspiegelt. Poolse nationalisten vielen de film en zijn makers aan als on-Pools en een van de niet-Joodse hoofdrolspelers werd uitgescholden voor vuile Jood.

Aftermath had duidelijk een gevoelige snaar geraakt. Net als het prachtige Ida, dat nog in veel filmhuizen draait, gaat Aftermath over Polen als een land waar antisemitisme nog altijd welig tiert. De film rakelt een weinig bekende episode uit de Tweede Wereldoorlog op die bekendstaat als de slachting van Jedwabne, een onfrisse zaak waarbij de Polen nu eens niet het slachtoffer waren van naziwreedheden, maar daders. Regisseur Pasikowski las het boek dat hierover verscheen en haalde inspiratie uit een reportage over een man die Joodse grafstenen opgroef en een waardige plek gaf.

Het verhaal draait om Jozek en Franek, twee broers die tamelijk vijandig worden bejegend door de bewoners van het dorp waar Jozek een boerderij runt. Franek komt na 20 jaar afwezigheid terug uit Amerika om de net door zijn vrouw verlaten Jozek te helpen, en raakt meer en meer betrokken bij diens obsessie: het opgraven van Joodse grafstenen die als plaveisel zijn gebruikt. Hij weet niet precies waarom hij het doet, maar Jozek zet ze in zijn graanveld, wat een aangrijpend beeld oplevert van tientallen grafstenen tussen licht wuivend graan. De overige dorpelingen zien het met lede ogen aan: je moet immers geen slapende honden wakker maken. Zij doen er alles aan om de broers dwars te zitten, van pesterijtjes tot het moedwillig dwarsbomen van de graanoogst.

Wat er precies in 1941 is gebeurd, giet Aftermath in thrillervorm. Het is een sterke zet van Pasikowski om ook de broers niet helemaal vrij van antisemitisme te maken. Zo moppert Franek op de Amerikaanse Joden, die volgens hem immigranten misbruiken voor gevaarlijke klusjes als asbest verwijderen – ook hij heeft de stereotypen geïnternaliseerd. Jammer dat de regisseur de boodschap verder zo weinig subtiel brengt, maar schokkend blijft het.