‘Tachtig procent van onze wetten komt uit Europa’

Dat zei Europees PVV-lijsttrekker Marcel de Graaff vorige week in het programma EénVandaag.
Dat zei Europees PVV-lijsttrekker Marcel de Graaff vorige week in het programma EénVandaag.

De aanleiding

Het is het standaardriedeltje van kandidaten voor het Europees Parlement: ga stemmen op 22 mei, want Brussel gaat ook over Nederland. Zelfs de eurokritische PVV zegt dat de verkiezingen belangrijk zijn. Vorige week nog in het programma EénVandaag. PVV-lijsttrekker Marcel de Graaff riep kiezers op vooral te stemmen want „80 procent van onze wetten komt uit Europa”. Klopt dat, vroeg een lezer. We gaan het checken.

En, klopt het?

Die 80 procent horen we niet voor het eerst en niet alleen in Nederland. Vorige maand zei Jean-Marie Le Pen, de voormalige leider van het Franse Front National, dat 80 procent van de Franse wetten uit Brussel komt. Maar ook Le Pen was niet de eerste. In 1989 zei Jacques Delors, de toenmalige voorzitter van de Europese Commissie, dat binnen tien jaar 80 procent van de nationale wetgeving uit Europa zou komen.

De uitspraak van Delors werd als feit gepresenteerd en is daarna zijn eigen leven gaan leiden, zegt Mark Bovens, hoogleraar Bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht. We horen die 80 procent nu nog steeds voorbijkomen want die is van belang voor zowel voor- als tegenstanders van Europa, zegt Bovens. Pro-Europese partijen laten zo zien hoe belangrijk de Europese Unie (EU) is. En kritische partijen gebruiken het als argument tegen de ‘superstaat’ die de EU volgens hen is.

Maar klopt het, zijn onze wetten voor zo’n groot deel afkomstig uit Europa? Nee, zegt Bovens. Hij deed in 2005, met Kutsal Yesilkagit, onderzoek naar Nederlandse wetten en bekeek in welke mate zij afkomstig zijn uit de EU.

De Europese richtlijnen zijn de belangrijkste Europese bron van regels in de lidstaten. Die richtlijnen zijn bindend, maar het is aan de lidstaten om ze om te zetten in concrete wetten en regels.

Hoeveel procent van onze regelgeving is het gevolg van die richtlijnen? Van de 12.000 wetten, AMvB’s (Algemene Maatregelen van Bestuur ) en ministeriële regelingen die wij in 2003 hadden, waren er 1.500 het gevolg van een Europese richtlijn. Bijna 13 procent dus, zegt Bovens. In Denemarken en Oostenrijk werd hetzelfde onderzoek uitgevoerd en de percentages daar waren vrijwel hetzelfde. Er zijn beleidsterreinen waar veel meer regelgeving voortvloeit uit de richtlijnen van de EU. Bijvoorbeeld op het gebied van landbouw en milieu. Maar er zijn ook beleidsterreinen waar het veel minder is, zoals onderwijs en sociale zaken.

Dan zijn er nog verordeningen, wetten die rechtstreeks van kracht zijn in elke lidstaat. We hebben geen exacte cijfers over het aandeel van verordeningen, maar uit onderzoek in Oostenrijk blijkt dat dat tussen de 11 tot 19 procent kan schelen. Daarmee zou het totaal op 24 tot 32 procent komen. Nog steeds geen 80 procent dus.

Verschillende EU-experts die wij spreken, verwijzen naar het onderzoek van Bovens. Hoewel het bijna tien jaar oud is, zullen de uitkomsten volgens hen niet erg veranderd zijn. En, zeggen de deskundigen, het Europese aandeel in onze wetten zal zeker niet zijn toegenomen tot 80 procent.

Maar dat betekent nog niet dat de invloed van Europa op onze wetgeving ook tussen de 24 en 32 procent is. Als we het over de invloed van de EU op Nederlandse wetgeving hebben, is het percentage hoger en het is moeilijk om daar een specifiek getal op te plakken. Naast de richtlijnen zijn er ook beschikkingen en uitspraken van het Europees hof die van invloed zijn op onze wetten.

Het is lastig om die invloed te meten, zegt Ronald van Ooik, universitair hoofddocent Europees recht aan de Universiteit van Amsterdam. Hij geeft een voorbeeld. Ons onderwijsbeleid is nationaal geregeld, bijvoorbeeld als het gaat over de vraag welke vakken verplicht zijn op school. Maar studenten uit andere EU-landen hebben dankzij Europese regels vaak recht op evenveel studiefinanciering als Nederlandse studenten, zegt Van Ooik. „Is de Wet studiefinanciering dan afkomstig uit Europa, of alleen voor een deel. Hoe bepaal je dat?”

En sommige Nederlandse wetten moeten eerst voldoen aan Europese wetgeving voordat ze kunnen worden opgesteld, zegt Sebastiaan Princen, hoogleraar Bestuur en Beleid van de EU. Hoe tel je dat mee? Simpel is het dus niet. Dat Europa veel invloed heeft op onze wetgeving is duidelijk. Maar dat 80 procent van de Nederlandse wetten afkomstig is uit Europa blijkt hier niet uit.

Conclusie

Vorige week zei Marcel de Graaff, PVV-lijsttrekker bij de verkiezingen voor het Europees Parlement, dat 80 procent van onze wetten uit Europa komt. Uit onderzoek blijkt dat het een aantal jaar geleden tussen de 24 en 32 procent was. Dat percentage zal niet veel zijn veranderd, zeggen deskundigen, al zijn er wel redenen om te betogen dat Europa veel invloed heeft op onze wetten. We beoordelen deze stelling als grotendeels onwaar.