Rijk weet niet of ontvangers van subsidies wel deugen

De rijksoverheid weet niet of de bedrijven die ze jaarlijks miljarden subsidie geeft, wel deugen.
De rijksoverheid weet niet of de bedrijven die ze jaarlijks miljarden subsidie geeft, wel deugen. Foto ANP / Lex van Lieshout

De rijksoverheid weet niet of de bedrijven die ze jaarlijks miljarden subsidie geeft, wel deugen. Ook controleert ze slechts beperkt of het geld volgens afspraak wordt besteed. Als regelingen niet blijken te werken, komt de overheid zelden in actie. Dat blijkt uit onderzoek van NRC Handelsblad.

Dat niet alle subsidieontvangers van onbesproken gedrag zijn, tonen nog niet gepubliceerde gegevens van zakelijk informatiebedrijf Graydon. Dat onderzocht 5.360 bedrijven en instellingen die in 2010 rijkssubsidie kregen. Met 183 was iets aan de hand: ze waren betrokken bij fraude, deponeerden hun jaarrekeningen niet, hadden bestuurders met een strafblad, of ze bestonden alleen op papier.

De opvallendste bevindingen waren te vinden bij een subsidieregeling die is bedoeld voor bedrijven die zich willen beschermen tegen criminelen. Seksshops en coffeeshops, waaronder het befaamde Amsterdamse sekstheater Casa Rosso, maakten er gebruik van. Een islamitische stichting die volgens de AIVD betrokken zou zijn bij terreur, kreeg uit dezelfde regeling 10.250 euro. Ook het bedrijf Persian Caviar uit Voorburg ontving subsidie: 1.418 euro. Het verkocht tot 2009 wilde, exclusieve kaviaar die later toch niet zo wild en exclusief bleek te zijn. De eigenaar werd veroordeeld voor onder meer valsheid in geschrifte.

Overheid weet niet hoeveel aan subsidies wordt verstrekt

Een woordvoerder van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), dat veel subsidieregelingen namens de overheid uitvoert, zegt dat de wet de overheid niet toestaat een subsidieontvanger anders te behandelen vanwege „een juridisch verleden”.

De overheid kan ook niet zeggen hoeveel zij jaarlijks aan subsidies verstrekt. Het ministerie van Financiën verwijst naar de begrotingen van de afzonderlijke departementen. Die zijn echter niet altijd volledig. Het totaalbedrag aan subsidies zou kunnen optellen tot 6 miljard euro, maar het ministerie kan dit niet bevestigen. Een woordvoerder zegt komende woensdag op Verantwoordingsdag voor het eerst sinds 2010 weer met een gedetailleerd overzicht te komen.

De overheid kiest er bewust voor om beperkt te controleren. Van subsidies tot 125.000 euro wordt alleen gecontroleerd of het project daadwerkelijk is uitgevoerd en wordt niet in detail naar de financiën gekeken. De Algemene Rekenkamer wees al in 2011 op de beperkte controle op subsidies. Kees Vendrik, collegelid van de Rekenkamer, zegt daar nu niet anders over te denken. Volgens hem wordt „amper de helft van de rijksuitgaven kritisch tegen het licht gehouden”.

Lees ook ‘Even pinnen bij het Rijk’ in NRC Weekend.