‘Topambtenaren vertellen minister niet over falen ICT’

Minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie. Cruciale adviezen aan de minister op ICT-gebied zijn de afgelopen jaren nooit uitgevoerd, aldus ambtenaar Ruud Leether.
Minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie. Cruciale adviezen aan de minister op ICT-gebied zijn de afgelopen jaren nooit uitgevoerd, aldus ambtenaar Ruud Leether. Foto ANP/Martijn Beekman

Cruciale adviezen aan de minister van Veiligheid en Justitie om falende automatiseringsbedrijven hard aan te pakken, zijn de afgelopen jaren nooit uitgevoerd. Dat zegt Ruud Leether, de belangrijkste juridisch adviseur van Veiligheid en Justitie op ICT-gebied.

Leether deed zijn afspraken bij de verhoren van de parlementaire onderzoekscommissie naar het mislukken van ICT-projecten bij de overheid. Leether:

“Het is de afgelopen drie jaar zeker drie keer gebeurd dat ik adviseerde bedrijven aan te pakken, ze aansprakelijk te stellen. Die adviezen werden niet gevolgd. En het waren grote projecten, het ging over vele miljoenen.”

‘Het was onmogelijk dat Teeven mijn adviezen kende’

Het was hem niet duidelijk, zei Leether, waarom zijn adviezen nooit werden opgevolgd. Maar hij had regelmatig signalen gezien dat zijn kritiek ergens in de organisatie was verdwenen. Leether: “Ik heb recent de staatssecretaris [Fred Teeven, red.] zo zien opereren dat het onmogelijk was dat hij mijn adviezen kende.”

Leether:

“Ik vrees dus dat mijn adviezen nooit op het bureau van de minister terecht zijn gekomen. Ze worden er ergens uitgefilterd. Dat vind ik heel jammer, ik vind dat de minister in ieder geval zou moeten kunnen weten wat ik ervan vind. De enige juiste feitelijke constatering is dan dat de ambtelijke top politieke besluiten neemt.”

‘Ambtenaren en politici zijn vaak te bang’

Bij vorige verhoren hadden ICT-adviseurs al gezegd dat waarschuwingen voor slecht lopende projecten de politieke top vaak niet bereikten, maar het was gisteren voor het eerst dat een ambtenaar dit beaamde.

Volgens Leether zijn hoge ambtenaren en politici vaak te bang voor juridische procedures met een grote slagingskans, omdat ze bang zijn imagoschade op te lopen. En dat was jammer, zei hij: “Ik vind dat veel leveranciers veel te makkelijk wegkomen, en ook nog verrijkt wegkomen.” Erger nog, zo legde Leether uit, soms werd een falend bedrijf twee jaar later weer teruggehaald voor een nieuwe opdracht.

‘Het ontbreekt leveranciers aan professionele verantwoordelijkheid’

Leether, die jarenlang automatiseringsprojecten bij de overheid volgde, schetste een inktzwart beeld van de leveranciers van ICT.

“Ze beloven gouden bergen, zeggen dingen die voor meerdere uitleg vatbaar zijn, hebben een overmatige aandacht voor het eigen belang en een schrijnend tekort aan professionele verantwoordelijkheid. Ze overspelen vaak bewust hun hand bij aanbestedingen.”

Maar het slechte gedrag van ICT-leveranciers werd ook door de overheid zelf veroorzaakt, zo meende Leether.
Onder ICT-leveranciers, zei Leether, staat de overheid te boek als iemand die toch wel betaalt.

“Als je er eenmaal binnen bent, word je nooit meer weggestuurd. En zelfs als het project helemaal mislukt, kan je met een goed gevulde portefeuille het pand verlaten. Het is een effectief verdienmodel.”

‘De overheid let niet op en leveranciers zijn lui’

Andere sprekers gisteren schetsten hetzelfde beeld van een onoplettende (soms incompetente) overheid en luie leveranciers. Volgens Gerard Meijer, die regelmatig vastgelopen ICT-projecten moest oplossen, hebben leveranciers vaak niet genoeg goed personeel in huis om hun beloften waar te maken.

Tegelijkertijd blijkt dat overheden het door hen uitbestede werk nauwelijks controleren. Meijer vertelde dat hij eens voortgangsrapportages steeds “magerder” maakte tot er alleen nog een regel stond: “Ik zit op planning.” Meijer: “Ik hoorde er nooit iets van terug.”

Ministerie: wegens diverse belangen wordt advies Leether niet opgevolgd

Het ministerie van Veiligheid en Justitie reageert schriftelijk op de uitspraken van Leether.

“Dhr. Leether adviseerde in deze gevallen de ambtelijke top. Uiteindelijk is besloten zijn advies in deze gevallen niet op te volgen. Hierbij spelen diverse belangen zoals inhoudelijk, tijdigheid, kosten, kwaliteit en inkoop-technisch een rol bij het uiteindelijke besluit. Daarover worden de politieke top en de Kamer geïnformeerd. Wij doen verder geen mededelingen over welke projecten dhr. Leether heeft geadviseerd.”

Tips over falende ICT-projecten bij de overheid? Mail ons op ictonderzoek@nrc.nl. Alle tips worden vanzelfsprekend vertrouwelijk behandeld.