Snuffelen in Vincents huis

In het huis in Londen waar Vincent van Gogh een jaar woonde, maakte Saskia Olde Wolbers een installatie.

Een beetje giechelig staan we met zijn zessen in de hal van 87 Hackford Road, Zuid-Londen. De voordeur is net dichtgeslagen. Een peertje verlicht het afgebladderde behang. Het ruikt muf, vochtig. We horen water lopen, een stem. Dan kraakt de deur naar de zitkamer open.

Zo begint Yes, These Eyes Are the Windows, het jongste kunstproject van Saskia Olde Wolbers, een in Breda geboren Londenaar. In tegenstelling tot haar eerdere werk – korte video’s opgenomen in maquettes, die onder andere in het Stedelijk te zien waren – is dit een hoorspel op locatie. De luisteraars, maximaal zes man per half uur, lopen rond.

87 Hackford Road verschilt niet van de duizenden soortgelijke Georgiaanse rijtjeshuizen in Londen – al kan het een opknapbeurt gebruiken om de buren in de wijk Brixton te evenaren. Wat het huis onderscheidt, is het blauwe plakkaat naast de voordeur. Dat meldt dat Vincent van Gogh hier tussen 1873 en 1874 woonde.

Het was niet zijn meest productieve schildertijd. Van Gogh werkte voor kunsthandelaar Goupil in Covent Garden, als leraar en als assistent-dominee. Aan zijn broer schreef hij: „Mijn teekenlust heeft hier in Engeland weer opgehouden.”

Olde Wolbers gebruikt onze nieuwsgierigheid naar Van Gogh om ons het huis binnen te lokken, en confronteert ons vervolgens met die nieuwsgierigheid. Want haar hoorspel gaat niet zozeer over Van Gogh, als wel over een huis dat per ongeluk beroemd is geworden omdat er kort – en voor diens doorbraak – een schilder woonde.

Zuchtend hoor je de bewoners uit de jaren zeventig accepteren dat het blauwe plakkaat wordt opgehangen, nadat een postbode de associatie met de schilder heeft ontdekt. Het redt het huis van de sloop, maar het wordt ook „een onvrijwillige woordvoerder” van Van Gogh. Wat volgt, is een toeloop aan nieuwsgierigen. Die – net zoals wij – staren naar de voorgevel, door de gordijnen proberen te spieden, in de hoop een glimp op te vangen van, ja van wat?

87 Hackford Road is geen museum. Van Goghs huis is altijd een ‘gewoon’ woonhuis geweest. Twee jaar geleden zag Olde Wolbers dat het voor het eerst sinds de jaren veertig te koop stond, en benaderde de nieuwe eigenaar. Ze heeft geluk gehad: 87 Hackford Road was verkocht aan een Chinese zakenman en kunstliefhebber, die het huis niet kocht om het ontroerend goed, maar vanwege de link met Van Gogh. Hij gaf haar de sleutel en de tijd om Yes, These Eyes Are the Windows te ontwikkelen.

Olde Wolbers lijkt weinig met het huis te hebben gedaan. Het verkeert ook binnen in een bijna vervallen staat, met stutten die het plafond overeind houden, gebloemd behang en vloerbedekking uit de jaren vijftig. Er staat een kastje, de lades open, alsof de bewoners in haast zijn vertrokken.

Stemmen lokken ons van kamer naar kamer, de smalle trap op, naar Van Goghs kamer. Eerst probeer je nog te ontwaren wat er wordt gezegd. Het verhaal springt van de dreigende sloop in de jaren zeventig naar de bewoners in de jaren vijftig, naar Van Goghs hospita die klaagt over hoe hij de reputatie van het huis bezoedelt. De schilder zou een verhouding met haar dochter hebben gehad.

Het verhaal doet er echter nauwelijks toe. Wat de sprekers gemeen hebben, is dat hun leven veranderde door Van Goghs aanwezigheid in Brixton. Wat vooral bijblijft, is het unheimische gevoel andermans huis te zijn binnengeslopen. Ook al staat het leeg, ieder moment verwacht je, dankzij Olde Wolbers’ geluids- en lichtinstallaties, iemand tegen te komen. Die je betrapt op het feit dat je onbeschaamd deuren opent, in kastjes snuffelt. Onbewust werd dat gevoel nog eens versterkt door de buren, waar toen onze groep 87 Hackford Road verliet, de vitrage even opzij werd geschoven.

Foto: Saskia Olde Wolbers