Opinie

    • Paul Luttikhuis

Smelten in slowmotion

Het gaat heel geleidelijk, voorlopig met niet meer dan een kwart millimeter per jaar, maar het lijkt onontkoombaar. Zes gletsjers in West-Antarctica die uitmonden in de Amundsenzee verliezen hun stabiliteit en verdwijnen in het oceaanwater. Ze brengen daarmee de hele ijskap in het gebied in gevaar. Dat proces mag dan vrij langzaam gaan, volgens twee nieuwe studies – een in Geophysical Research Letters en een in Science – verloopt het wel sneller dan tot nu toe werd gedacht.

Met name het onderzoek in Geophysical Research Letters, uitgevoerd door wetenschappers van de NASA, is van belang omdat het niet om projecties of computersimulaties gaat, maar op observaties van de afgelopen twintig jaar. In de periode tussen 1992 en 2011 heeft de Pine gletsjer zich in het midden meer dan 30 kilometer teruggetrokken. Eric Rignot, een van de onderzoekers van NASA, zegt in The Guardian:

‘A large sector of the western Antarctic ice sheet has gone into a state of irreversible retreat. It has passed the point of no return. This retreat will have major consequences for sea level rise worldwide.’

Het onderzoek in Science, door wetenschappers van Universiteit van Washington, concentreert zich op de brede Thwaites gletsjer, waarvan al bekend was dat hij onstabiel werd. Hun conclusie is dat deze gletsjer binnen enkele eeuwen helemaal verdwenen kan zijn, waardoor de zeespiegel mogelijk tot 60 centimeter zal stijgen. Ook Ian Joughin, hoofdauteur van dit onderzoek, verwacht dat het proces onomkeerbaar is.

‘The thinning we are seeing is not just some temporary trend. It is really the beginning of a larger scale collapse that is likely to play out over a two to 10-century range.’

Hoogleraar meteorologie Michiel van den Broeke van de Universiteit Utrecht noemt de beide studies vandaag in NRC Handelsblad ‘alarmerend’. Ze zijn belangrijk, vindt hij, omdat ze meer duidelijkheid bieden over het mechanisme achter het versnelde smelten van de ijskap. Het probleem komt van onderen, van het opwarmende oceaanwater. Dat knabbelt aan de onderkant ijs weg, waardoor het loskomt van de bodem. Van den Broeke: ‘Dat vermindert de wrijving tussen ijskap en bodem, en daardoor gaat de gletsjer sneller stromen.’

Rignot tegen de BBC:

‘In our new study, we present additional data that the junction of the glaciers with the ocean - the grounding line - has been retreating at record speeds unmatched anywhere in the Antarctic. We also present new evidence that there is no large hill at the back of these glaciers that could create a barrier and hold the retreat back. This is why we conclude that the disappearance of ice in this sector is unstoppable.’

In Newsweek legt Rignot een relatie met klimaatverandering. Maar daarover bestaat geen zekerheid. Het zou kunnen dat de algemene opwarming van de atmosfeer in dit gebied zorgt voor grotere temperatuurverschillen, omdat de lucht boven Antarctica zelf juist relatief koud blijft. Daardoor komt er meer energie in de atmosfeer, en dus meer wind. En die zorgt dat het warmere oceaanwater meer naar de oppervlakte komt. (zie ook hier)

Voor de projecties van de zeespiegelstijging in het recente IPCC rapport (waarin deze twee onderzoeken niet konden worden meegenomen) hoeft dit voorlopig nog niet zoveel te betekenen, daarvoor is de invloed de komende decennia te gering. Maar de onderzochte gletsjers houden ook de West-Antarctische ijskap op zijn plek. Als die 2,2 miljoen kubieke kilometer ijs eenmaal begint te schuiven hebben we wel een probleem.

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.