Pinnen is hier wantrouwen

De laatste jaren werk ik veel in opdracht van idealisten. Tot voor kort ging dat heel goed, maar sinds een jaar stellen de idealisten eisen. We betalen een uur van je tijd, zeggen ze, maar dan moet je wel een contract tekenen, een kopie van je paspoort overleggen en een Verklaring arbeidsrelatie afgeven. Weiger je dat, dan betalen we je niets. Ik protesteer natuurlijk. Een kopie van je paspoort verstrekken aan losse contacten is simpelweg verboden. En een VAR is nergens voor nodig. De idealisten staan onder geen enkele verplichting die te vragen en de Belastingdienst haalt het niet in zijn hoofd te denken dat ik voor een uur door ze in dienst ben genomen. Ze dekken zich alleen maar in, de idealisten. Tegen wat? Tegen wie? Tegen mij? Deze plotselinge mode in het boekhouden is niet anders dan een uiting van het onderlinge wantrouwen dat zich als een pest over het land verspreidt.

De pest tast het hele betalingsverkeer aan. Niet alleen moet je nu bij iedere overboeking je paspoort overleggen, contant geld wordt in hoog tempo uit de samenleving verbannen. In een rapport over de cashloze samenleving lees ik een loflied op Engeland, waar scholieren hun lunch afrekenen met ‘fingerprint scanners’ van het bedrijf Eyenetwatch. ‘Ouders zetten een bepaald bedrag op een rekening zodat kinderen kunnen afrekenen. Scholen en ouders kunnen op deze wijze in de gaten houden wat voor eetpatroon de kinderen hebben en ingrijpen wanneer dit noodzakelijk wordt geacht.’

Zouden ouders dit ook een goed idee hebben gevonden toen ze zelf scholier waren? Waarom laten ze hun kinderen niet met rust? Wantrouwen en angst kruipen in portemonnees, in winkelmandjes en in lunchtrommels van de kinderen, en ze komen ditmaal niet van de kant van overheid en instanties, integendeel. De Nederlandse Bank waarschuwde een jaar geleden al tegen een cashloze samenleving; de Europese Commissie heeft zojuist laten weten dat alle contant geld moet worden geaccepteerd. Maar scholen, ouders en winkeliers vinden het leven massaal ‘veiliger’ zonder tastbaar geld.

Neem supermarktketen Marqt. Op de website geeft dit brave en duurzame bedrijf antwoord op veel gestelde vragen. ‘Ik heb gehoord dat je bij Marqt niet met contant geld kunt betalen. Klopt dat?’ Ja hoor, zegt Marqt. Dat klopt. In de winkel is geen contact geld en je kunt er niet met contant geld betalen. ‘We noemen dit No Cash’ zegt het bedrijf parmantig. ‘Dit maakt de winkel veiliger. Zowel voor jou als voor ons personeel. Bovendien zal je ervaren dat je minder lang hoeft te wachten bij de kassa.’

Nog afgezien van de onzin hiervan – volgens diverse instellingen, waaronder De Nederlandse Bank, kost pinnen twintig procent meer tijd – is die nadruk op veiligheid helemaal niet zo vanzelfsprekend als hij klinkt. Welk mensbeeld gaat daarachter schuil? Waarom is veiligheid ons leven opeens zo tiranniek gaan beheersen dat je geen brood meer kunt kopen met wat munten? ‘No cash = veilig & duurzaam’, schmiert Marqt erop los. ‘Wij noemen dit adding insult to injury’, beantwoord ik ze met gelijke munt. Het begint ermee dat je niet bij ze terecht kunt met een wettig betaalmiddel en dan krijg je als overmaat van ramp te horen dat je niet duurzaam doet.

Vergelijk dit eens met de boodschap van liefde zoals die bijvoorbeeld werd uitgedragen tijdens het Eurovisie Songfestival. Ja, je kunt er lacherig over doen, over die liedjes tegen bestaande vooroordelen en voor alle kinderen van het universum, maar het was fijn eindelijk weer eens iets liefdevols te horen. ‘Deze nacht is opgedragen aan iedereen die gelooft in een toekomst van vrede en vrijheid’, zei de winnares. Kom daar elders eens om! Dat de winnares bovendien de gok nam zich met jurk en baard de woede en hoon van een heel werelddeel op de hals te halen, getuigde van een vertrouwen in de mensheid dat weldadig aandeed in deze barre tijden.

Vergis u niet. Het mensbeeld dat je uitdraagt is een politiek standpunt. Precies daarom schrik ik zo van het boekhoudkundig geweld bij de idealisten, organisaties die ik van vroeger ken als zorgzame verzamelingen mensenliefhebbers. Die nu bij iedere ontmoeting een kopie van je paspoort opeisen. En niet begrijpen hoe raar dat is. Een supermarkt die ‘respect voor natuur, dieren en mensen’ belooft en intussen zijn hele winkelorganisatie afstemt op boeven. Deze agressie vindt haar oorsprong niet in de staat, maar in de samenleving. Je oogst wat je zaait. Geloven in vrede en vrijheid heeft een ander effect op de medemens dan wantrouwen, elkaar ‘in de gaten houden’ en je indekken tegen alles. Daarom hier mijn boodschap van liefde en vrede aan boekhouders die alles veilig willen: kalmeer eens een beetje, verdorie!