Met een smartphone kun je geen bushokje slopen

De criminaliteit onder jongeren daalt. Ze turen liever naar een schermpje.

De jeugdcriminaliteit blijft dalen. 30 procent minder aangehouden jongeren in vijf jaar tijd. Vooral voor minderjarigen is de daling spectaculair: van ruim 30.000 in 2007 tot 18.000 in 2012. Dat blijkt uit de gisteren uitgebrachte Monitor Jeugdcriminaliteit van het WODC en het CBS.

1 Is er nu minder jeugdcriminaliteit dan ooit?

Nee. De daling van de afgelopen jaren werd voorafgegaan door een forse stijging. Het aantal aangehouden jongeren lag in 2012 nog altijd 22 procent hoger dan in 1997. Maar sinds 2007 daalt het.

2 Hoe is de daling te verklaren?

Daar is geen eensluidend antwoord op. Om te beginnen gaat het in de monitor alleen over de geregistreerde jeugdcriminaliteit: wat politie, OM en rechters vastleggen. Of de werkelijke criminaliteit even spectaculair is gedaald, is de vraag, zegt Anne-Marie Slotboom, universitair hoofddocent aan de VU. Je vindt waar je naar zoekt. Zo staat criminaliteit van meisjes nu in de belangstelling, en zal je dat dus ook meer aantreffen – en registreren. Maar dat jeugdcriminaliteit afneemt, dat klopt. „Ander onderzoek, waarin jongeren zelf wordt gevraagd of ze over de schreef zijn gegaan, laat ook een daling zien, maar minder spectaculair. En in de landen om ons heen zien we ook een daling.”

3 Komt de afname door een beleid van minder tolerantie en meer nadruk op veiligheid?

Dat is niet te zeggen. „Beleidsmakers zeggen graag dat het aan hun beleid ligt dat de criminaliteit daalt. Maar er is weinig goed onderzoek waaruit dat ook blijkt”, zegt Slotboom. Bovendien is de daling ingezet in de periode voor de sterke nadruk op veiligheid van de kabinetten-Rutte. Er zijn wel aanwijzingen dat sommige beleidsinitiatieven effect hebben gehad, zegt Slotboom. Zoals de actieve bestrijding van spijbelen en voortijdig schoolverlaten. „Dat is heel belangrijk voor jeugdcriminaliteit, dat helpt echt.” Ook besteedt de politie meer aandacht aan preventie. Ze trekt eerder bij gezinnen aan de bel, en houdt broers en zussen van jonge verdachten in de gaten.

4 Zijn er ook andere verklaringen voor de daling?

Ja, maar ook die staan niet vast. De opstellers van deze monitor komen later dit jaar met een inhoudelijke studie naar de mogelijke oorzaken. Er wordt verondersteld dat bepaalde ontwikkelingen bijdragen aan de daling, zegt Slotboom. Zoals dat jongeren veel meer tijd voor computerschermen doorbrengen in plaats van op straat. „Door het toegenomen gebruik van sociale media zijn jongeren meer uit het publieke domein verdwenen.”

5 Geldt deze daling alleen voor de jeugd? Uit andere berichten blijkt dat de gevangenispopulatie vergrijst.

Ook als je naar verdachten van alle leeftijden kijkt ligt de piek in 2007, en trad daarna een daling in. Jeugdige verdachten vormden in 1999 en 2012 een vergelijkbaar aandeel in het totaal aantal verdachten: 34 en 35 procent. Het AD meldde gisteren dat het aantal nieuwe gevangenen van boven de 50 jaar is gestegen met ruim 8 procent tussen 2008 en 2012, terwijl in die periode het totaal aantal nieuwe gevangenen daalde met 7 procent. Dat heeft in ieder geval deels een demografische oorzaak: er zijn nu eenmaal relatief veel ouderen nu, en de grijze golf gaat óók naar de gevangenis.