Macht in crisistijd

De Cypriotische president vond Europese toppen tijdens de eurocrisis zo afmattend dat hij een bed in de kamer van de Cypriotische delegatie liet zetten. Sarkozy liet een Nespresso-machine aanrukken en nam een kok mee, want het Belgische eten vond hij maar niks.

Dit soort details zijn te lezen in Europas Strippenzieher (slippendragers van Europa), een verslag van de Europese crisispolitiek vanuit het hart van Brussel. Het is geschreven door twee Brusselse correspondenten, Cerstin Gammelin van Die Süddeutsche Zeitung en Raimund Loew van de Oostenrijkse tv-zender ORF. Een deel van hun verhalen is gebaseerd op zogeheten ‘Antici-rapporten’ (genoemd naar de Italiaan die dit systeem bedacht), indirecte notulen van wat de regeringsleiders tijdens toppen tegen elkaar zeggen). Normaliter komen die niet in de pers. Eén EU-notulist loopt elke vijftien minuten naar buiten om in een apart zaaltje verslag te doen van wat binnen is gezegd. Elke EU-lidstaat heeft een ‘Antici-functionaris’ die dat opschrijft. Eén van hen deelde een deel van zijn rapportage met de auteurs van dit boek.

Wat in deze fragmenten meteen opvalt, is dat de regeringsleiders binnenskamers weinig anders zeggen dan daarbuiten. Merkel, zo blijkt, staat altijd op de rem. Sarkozy weerspreekt haar zelden, al beweert hij met de nodige verontwaardiging dat Merkel eens tegen hem gezegd heeft: ‘Chacun sa merde’ (ieder zijn eigen ellende). Nederland steunt Duitsland vrijwel altijd. Merkel wil, anders dan de Commissie, geen centrale Europese armoedebestrijding. Ze wil geen mega-euronoodfonds van 2.000 of 3.000 miljard euro, een idee van de Britse premier Cameron. En ze slaagt erin de bankenunie te vertragen en te laten verwateren.

Eind 2010 stelt Merkel zelfs voor om EU-landen met te veel schuld hun stemrecht te ontnemen. Zo werkt het volgens artikel 7 in het Europees verdrag ook als een land de mensenrechten schendt, zegt ze. Waarom dan niet ‘als je de euro, alle eurolanden en uiteindelijk het bestaan van de EU in gevaar brengt?’ We accepteerden artikel 7 voor mensenrechtenschendingen, zegt Merkel, ‘we moeten even serieus zijn als het over de euro gaat’.

De eerste die hiertegen protesteert, volgens dit boek, is de Roemeense premier Basescu.

Er loopt veel spaak

Europas Strippenzieher, alleen in het Duits verkrijgbaar, bevat nuttige informatie over wie wat doet in Brussel. Er zijn hoofdstukken over de pers, lobbyisten en de buitenlandse dienst. Het beeld dat na lezing vooral bijblijft, is hoeveel dingen er spaak lopen omdat lidstaten overal de macht over willen houden. Zo moesten Europese onderhandelaars van hen wél een vredesakkoord tussen Servië en Kosovo smeden, maar kregen die onderhandelaars geen toegang tot essentiële informatie van veiligheidsdiensten. Die werken nationaal en delen niks.

Uiteindelijk was de Britse MI6 bereid maandelijks een mapje gefilterde informatie naar de onderhandelaars te sturen. Om dit gat te dichten (EU-buitenland-vertegenwoordiger Catherine Ashton onderhandelt met Iran, maar met permanente achterstand: zij heeft geen inlichtingendienst) is er nu in Brussel een samenwerkingsverband opgezet – in het best beveiligde gebouw van de stad. Deze mensen mogen wat satellietbeelden kopen, die openbaar verkrijgbaar zijn, en ze analyseren. Een prachtig voorbeeld van hoe groot Europa is in haar aspiraties, en hoe kleinzielig in de uitvoering.