Fascinerende enscenering van ‘Rigoletto’ door Carsen

Rigoletto
Rigoletto foto B. Uhlig / La Monnaie

Zelfs voor de beroemde en zeer ervaren Canadese regisseur Robert Carsen (59) was het ensceneren van Verdi’s Rigoletto een enorme uitdaging. Het titelpersonage in de opera is een mismaakte anti-held, niet alleen weerzinwekkend wegens zijn bult maar ook door zijn deels onverklaarbare psychologie.

De nar, die anderen de waarheid moet vertellen, hult zichzelf in leugens. Aan het slot, in zijn wraakzucht op gruwelijke wijze bedrogen door zijn eigen stervende dochter, lijkt de eeuwige spotter zelf zielig. Maar eerder was Rigoletto voor anderen even hard en ongevoelig. Het leidde tot een vervloeking waaraan niet was te ontkomen.

Carsen, een meester in de dramaturgische analyse en het vinden van een nieuwe, direct aansprekende symboliek voor zijn ogenschijnlijk bijna traditionele voorstellingen, heeft uiteindelijk een fascinerende en spectaculaire oplossing voor de horroropera gevonden.

De reizende enscenering, die vorig jaar bij de première in Aix-en-Provence werd bejubeld, is na Straatsburg nu aangekomen in Brussel. Daarna gaat het nog naar Genève en het Bolsjoitheater in Moskou.

Rigoletto wordt door Carsen gepresenteerd als een thriller in een circus. De vervloekte Rigoletto is een clown, goed voor een lach en een traan. Het circus, waar acrobaten met doodsverachting hun stunts uithalen, is een levensgevaarlijke omgeving. Aan het immorele en corrupte hof van de hertog van Mantua wil iedereen wraak nemen op iedereen. Halfnaakte vrouwen worden getemd als wilde beesten. Rigoletto’s dochter Gilda zweeft op een trapeze tijdens haar etherische aria Caro nome als een engel door de sterrenhemel.

Carsen weet de opera steeds op scherp te houden. Rigoletto bespot de hyperseksuele hertog, de evenknie van Don Giovanni, door rond te sjouwen en te copuleren met een opblaasbare plastic pop. Die openingsscène geeft een beeld van een huiveringwekkende aangekondigde dood, die komt met gierende storm, bliksem en klokken die onheil kleppen.

Aan het slot zit Rigoletto precies zo met zijn dode dochter Gilda. Met haar zelfgekozen ‘Liebestod’ redde ze het leven van haar promiscue hertog, haar eerste liefde. Al geeft hij hoog op over zijn beroepseer, Sparafucile, de ongure huurmoordenaar van Rigoletto, maakte het niet uit: de dood van een onschuldig naïef meisje of van de levenslustige schuinsmarcheerder die zijn lijflied La donna è mobile blijft zingen als de vader de wrede waarheid ontdekt.

Carsen, die in 2009 in Amsterdam een even hardhandige voorstelling van Bizets Carmen maakte, weet op superieure wijze het macabere verhaal van Victor Hugo nieuw leven te geven. De wisselende vocale cast is respectabel tot goed maar kan niet op tegen het niveau van de enscenering: zó ongeveer moet een Rigoletto zijn.