Zelfstandig Oost-Oekraïne heeft zonder Poetin geen kans

Westerse landen noemen uitslag „totaal ongeloofwaardig”.

De oostelijke regio Donbass gaat zich nu zelfstandig noemen. De officieuze referenda, die gisteren in de Oost-Oekraïense provincies Donetsk en Loegansk tegen de wil van de Oekraïense regering zijn gehouden, zijn volgens de organisatoren succesvol verlopen. In hun euforie maakten zij weinig woorden vuil aan een dodelijk treffen tussen gewapende pro-Oekraïense en pro-Russische groepen in de plaats Krasnoarmejsk.

Circa 80 procent van de ruim vijf miljoen kiezers zou zijn opgekomen en 90 procent zou ‘ja’ hebben gestemd. Onafhankelijke waarnemers die de stemming konden toetsen op zorgvuldigheid en eerlijkheid, waren er niet. Op het oog was de opkomst in Donetsk laag – bij sommige stembureaus lagen nauwelijks een paar honderd stemformulieren. In kleinere steden leek het enthousiasme om te stemmen voor zelfbestuur authentieker.

De weerzin tegen Kiev is onder grote delen van de gedepriveerde bevolking in de Donbass groot. Dat kolenmijnen en andere verouderde industriesectoren er überhaupt nog open zijn dankzij subsidies uit datzelfde Kiev, is taboe. Het Oosten voedt het Westen, dat is het verhaal dat wordt verteld.

De gewapende milities, die in Donetsk en Loegansk ogenschijnlijk de macht hebben overgenomen in overheidsgebouwen, hadden een sfeer geschapen waarin de kritische burger één optie restte: niet meedoen, maar thuisblijven of gaan vissen. De Oekraïense regering maakte het niet beter, met haar tegenoffensief. Die ‘anti-terroristische operatie’ wekte afgelopen week geen consequente indruk. De strijdkrachten rukten op, met doden en gewonden als gevolg, en trokken zich vervolgens weer terug. Ook het bloedbad in Odessa een week eerder, pakte in de propaganda averechts uit. Hoe en waar het geweld begon, deed gisteren op de verkiezingsdag niet ter zake voor de meesten die wel kwamen stemmen.

Nog voor de uitslag bekend was, liet ‘president’ Denis Poesjilin van de Volksrepubliek Donetsk weten dat de Oekraïense strijdkrachten voortaan worden opgevat als „bezettingsleger” en zullen worden bestreden. Bovendien zal de Russische roebel als betaalmiddel worden ingevoerd. Het idee hierachter is dat de Donbass als zelfstandig land het recht heeft om Rusland te hulp te roepen. Het is niet langer de individuele burger, maar een ‘staatkundige entiteit’ die zich tot Moskou wendt, redeneert de Volksrepubliek.

De vraag is of en hoe Moskou daaraan tegemoet zal komen. Wanneer president Vladimir Poetin zal reageren is volgens zijn woordvoerder „moeilijk te voorspellen”. Poetin had woensdag gevraagd het referendum te verdagen. De ‘militanten’ weigerden dat. Welke volgende stappen zullen ze zetten? Afgaande op het gekrakeel achter de gesloten deuren in het bezette provinciehuis in Donetsk zijn ze het onderling vaak niet eens. Maar zonder financiële hulp uit Moskou of Kiev heeft de Volksrepubliek geen overlevingskansen.

Het Kremlin op zijn beurt heeft geen haast. Het niet gehonoreerde verzoek van Poetin en vooral diens concessie vorige week dat hij de presidentsverkiezingen van 25 mei nu wel erkent als „stap in de goede richting”, bieden Moskou de kans om weer druk uit te oefenen op een tweede akkoord in Genève.

Amerika, Europa en Oekraïne hadden deze erkenning geëist als voorwaarde voor een nieuwe onderhandelingsronde, nadat Rusland de meeste afspraken uit de eerste ronde aan zijn laars had gelapt, en hebben nu even minder sterke argumenten tegen een Genève-2.

Intussen blijft de chaos in Oekraïne aanhouden. Rusland en de 'separatisten' kunnen hiermee hun voordeel doen. Gewone mensen hebben immers een hekel aan chaos. Chaos is het werk van ‘losers’, zegt de pro-Europese filosoof Oleksey Panitsj uit Donetsk. En losers zijn niet populair.