Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Wie wil er wonen in de nieuwe naam Zuidplas?

Nieuwe namen voor gemeentes: een plaag die inwoners narrig maakt. Laat de keus niet aan hen, maar betrek ze er wel bij, vinden Annedien Hoen en Erwin Wijman.

Alphen aan den Rijn heeft Boskoop en Rijnwoude overgenomen. Wie dat hardop durft te zeggen, is zijn leven niet zeker in die laatst genoemde twee plaatsen. De drie gemeenten, die per 1 januari 2014 fuseerden, zouden eerst samen Rijn en Gouweland heten. Die naam rolde uit een volksraadpleging in mei 2012. Bijna 30.000 inwoners stemden op de naam. Maar de gemeenteraad van Alphen, de grootste gemeente van de drie, schoof de uitslag in juni 2012 terzijde en drukte door dat het fusieproduct met 107.000 inwoners de naam Alphen aan den Rijn kreeg.

Het geharrewar rond de naam was een „constante frustratie”, blikt Bas Eenhoorn, tot aan de fusiedatum burgemeester van Alphen aan den Rijn, terug in NRC Handelsblad van 5 mei 2014. Al eerder noemde hij het referendum over de naam van de nieuwe fusiegemeente een „vergissing”. Hierdoor is er onder de inwoners van Boskoop en Rijnwoude een negatief sentiment ontstaan over de samenvoeging, verklaarde hij in november 2013 tegen Omroep West.

Een soortgelijke namenruzie woedde ook voorafgaand aan de samenvoeging in 2010 van Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle. Daar mochten ook de inwoners (40.000) in 2008 meebeslissen over de nieuwe naam van de drie fusiegemeenten. Zij konden via het burgerinitiatief Welkenaam.nl stemmen op namen – en ook nieuwe namen voorstellen.

De burgers bedachten namen als Bodemloos, Benedenpeil, New York aan den IJssel en nog 374 andere namen.

De uitzinnigste namen kregen meerdere stemmen: Nieuw Dieptepunt, 7 Moorden aan den IJssel, Low-lands, Atlantis. Waterparels kreeg zelfs 21 stemmen. Er tekende zich al snel een duidelijke topdrie af met Zuidplas, Laagland en Zevenhuizen. Even leek de democratie gesmoord in een stadhuisalternatief, toen het officiële Comité Naamgeving van de drie gemeenten in de zomer van 2008 met een ander lijstje kwam: IJssel en Rotte, Zuidplasland en Oosterschieland. Maar enkele maanden later beslisten de politieke partijen, druk belobbyd door hun achterban, toch in het voordeel van Zuidplas.

Op dit moment wordt er volop gebakkeleid over de naam waaronder Naarden, Bussum en Muiden vanaf 1 januari 2016 samengaan. De werknaam, genoemd in een herindelingsrapport van de provincie, luidt GV-3. Ondertussen roeren inwoners zich in open brieven en op internet. Het door iemand uit Naarden voorgestelde Gooimere, een analogie naar Almere, wordt door een Bussumer bevochten met de naam Gooilands Kroon (naar Hollands Kroon, in de Kop van Noord-Holland). Een derde komt met Gooise Kroon, een vierde met Naardermere, een vijfde met Nieuw-Noord. Waarop een zesde roept: „Nieuw-Noord? Dan begrijpt niemand het meer”. De naam van de regio, Gooi en Vechtstreek, wordt eer aangedaan. Elke burenfusie leidt tot burenruzie.

Gemeentebestuurders en -politici ontpoppen zich bij een fusie tot haantjes en kunnen maar moeilijk tot één nieuwe naam voor de fusiegemeente komen. Niet zelden moet de minister van Binnenlandse Zaken dan een naam vaststellen. Zo kreeg je Hof van Twente, waarin in 2001 Goor, Diepenheim, Markelo, Ambt en Stad Delden opgingen. En Oost-Gelre, fusienaam van Groenlo en Lichtenvoorde sinds 2006.

Is Zuidplas de beste naam voor Zuidplas? Het is een compromis, een consensusnaam. Je moet je afvragen of je een identiteitsproces, want dat is het kiezen van een nieuwe gemeentenaam, moet laten bepalen door crowdsourcing, brainstorms en consensus. Want zo ontwikkel je niet iets nieuws maar is het maximaal haalbare het gemiddelde.

Democratie is een systeem van tegenstrijdigheden. Maar niet voor niets heeft een beetje democratie een volksvertegenwoordiging en bazen: ministers of wethouders en een burgemeester. Van de boven-ons-gestelden wordt verwacht, nee, geëist dat zij als strateeg en leider denken en optreden, en niet slechts als facilitator. Wij mensen hebben helden nodig.

De gemeentebestuurders moeten ook in het kiezen van een nieuwe naam sturend optreden. Ze moeten niet, zoals nu vaak gebeurt, het creatieve zwaartepunt op de verkeerde plek leggen, namelijk bij de inwoners. De Alphense burgemeester Bas Eenhoorn verbaast zich er nog steeds over dat onder zijn ogen de drie fusiegemeenten besloten tot een volksraadpleging.

Ooit kwamen steden en dorpen organisch aan hun naam. Vandaag de dag investeert iedere gemeente goudgeld in citymarketing om de (gewenste) identiteit en het juiste gevoel van een gemeente over te brengen op inwoners en potentiële inwoners, toeristen, bedrijven en instellingen. Een stad of dorp is een merk. En bij een merk hoort de juiste merknaam. Een juiste naam is een bepalende factor in de marketingcommunicatie-inspanningen van een bedrijf en ook een gemeente. Gemeentebesturen moeten dus een naam kiezen zoals bedrijfsbesturen dat doen: op een professionele en strategisch onderbouwde manier.

Zij kunnen daar de bewoners uiteraard wel bij betrekken. Niet door het laten bedenken van onwerkelijke namen als Benedenpeil en Bodemloos en iedereen laten meebeslissen. Maar wel in de beeldvorming, om vragen te beantwoorden als ‘waar staan we voor’, ‘wat willen we uitstralen’ en ‘wat verbindt ons’. Dan kun je als fusiegemeente een naam met een breed draagvlak kiezen, een naam die staat als een gemeentehuis.