Opinie

Economische lente, ja, maar het blijft kil

Mensen, het is lente. Echt waar. De Dijss zegt het zelf. De economische zon schijnt. Niet keihard, maar we zitten met onze jas aan genoeglijk op een terras – en hoe heerlijk is dat na een kille winter?

Er zijn mensen die heilig geloven in de kracht van onze emotie: als we allemaal maar geloven dat de economie gaat groeien, dan gaat-ie ook groeien. Dan wordt het vanzelf zomer. Ik heb altijd bijzonder weinig op gehad met deze theorie: mensen kijken naar hun portemonnee, het ontslag van hun buurman, het humeur van de baas, en de baankansen van hun kinderen om te weten hoe het met de economie gaat. Dáár gedragen ze zich naar, niet naar een premier die blij doet op het NOS Journaal.

Omdat ik weet dat u ook niet houdt van mooie praatjes wil ik even met u kijken naar de feiten. Inderdaad, de economie krimpt niet meer. Daar hoeven we niet cynisch over te doen, dat is zonder meer fijn. De huizenmarkt lijkt uit het dal. Het consumentenvertrouwen stijgt. Dat is allemaal een verbetering ten opzichte van de afgelopen jaren. Maar om nou te zeggen dat de crisis voorbij is, zoals minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem deed? Nee, dat is nog te vroeg.

Ik ben geen sombermans, maar het houdt nog allemaal niet over. We zaten een beetje in de min, nu zitten we een beetje in de plus. De economische groei stuitert rond de nul. Misschien zet de groei door, maar we kunnen hier ook nog een tijdje blijven hangen.

Het is bovendien goed even uit te zoemen: de hele westerse economie hangt nog steeds aan de brandkraan van de centrale banken. Geld is buitengewoon overvloedig en goedkoop. Centrale banken maakten de rente superlaag, verstrekten langdurige leningen aan banken, en kochten zelfs schuldpapier van overheden en bedrijven op. Dat ongekende monetaire beleid was nodig om ons door de financiële crisis heen te helpen. Pas als die brandkraan dichtkan, en westerse banken, overheden en bedrijven weer op eigen benen staan, is alles weer normaal. Dan pas kunnen we zeggen dat de crisis voorbij is. De Amerikaanse miljardair en belegger Warren Buffett heeft hier een treffende oude mannen-wijsheid voor: pas als het eb wordt, zie je wie zonder zwembroek zwom.

Welke banken blijven overeind als die steun wegvalt? Jules Muis, accountant en toezichthouder van het Europese noodfonds ESM, sprak onlangs op persoonlijke titel in het tv-programma Buitenhof. De aanstaande stresstests van de Europese banken zijn prima, zei hij, maar de echte stresstest voor banken is „opereren onder genormaliseerde monetaire verhoudingen; een gewone rente en geen liquiditeitssteun meer”. Dan pas weten we of de banken gezond zijn.

Wordt het snel eb? Nee. Daarvoor is het herstel veel te fragiel. Moet je je eens voorstellen dat je met de stekker van de wereldeconomie in je handen staat als centrale bankier. Daar ga je echt nu nog niet aan trekken. Sterker nog, de Europese Centrale Bank overweegt zelfs een nieuwe ronde van ongekend monetair beleid: de ECB gaat misschien, net als eerder de Britse en de Amerikaanse centrale banken al deden, grootschalig obligaties opkopen omdat de economie zo kwakkelt.

Eigenlijk is er nog maar weinig bekend over de effecten van dit monetaire beleid op de lange termijn. Maar dat elke centrale bankier het liever zou afbouwen, staat vast. Centrale banken zetten beleidsinstrumenten in (zoals het opkopen van schuldpapier van de eigen overheid) die in een gemiddeld ontwikkelingsland het vertrouwen in de nationale munt meteen in gevaar zouden brengen. Onze westerse centrale banken kunnen dat makkelijk maken want het vertrouwen in hun onafhankelijkheid is groot. Comfortabel voelt het niet.

Dus geniet van de lente. Maar houd uw jas aan.