Kiezer Zuid-Afrika geeft ANC slechts klein tikje

Democratische Alliantie wint fors, maar niet van het ANC.

De kranten mogen dan onophoudelijk hebben geschreven over de politieke prijs van de dure verbouwing van het huis van de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma, of over het doodschieten van tientallen stakende mijnwerkers onder zijn toezicht, de kiezer trekt zich er weinig van aan. Met de helft van de stemmen geteld rond het middaguur, koerst regeringspartij ANC opnieuw af op een ruime overwinning (62 procent) bij de vijfde verkiezingen sinds het einde van de apartheid.

De straf voor de president zit in enkele procenten verlies ten opzichte van de 65 procent van de laatste verkiezingen, in 2009. De kiezers van het ANC zien Jacob Zuma als een korte-termijnprobleem. Het belang van politieke vrijheid die het ANC belichaamt, woog bij deze verkiezingen zwaarder dan de schandalen die aan Zuma kleven. Ook voor die kiezers in de krottenwijken, voor wie de beloftes van economische vrijheid niet zijn vervuld.

Volgens de voorlopige uitslagen lijkt de Zuid-Afrikaanse oppositie vooral zichzelf te hebben bestreden. De Democratische Alliantie van de blanke voorvrouw Helen Zille stond bij het ter perse gaan van deze krant op 24 procent van de stemmen, acht procentpunt meer dan vijf jaar geleden. Maar die groei ging vooral ten koste van andere oppositiepartijen, niet van het ANC. De nieuwkomer bij de vorige verkiezingen in 2009, COPE, onder leiding van verontwaardigde ex-ANC’ers als Mosiuoa Lekota, werd vernietigd. COPE verdwijnt volgens de voorlopige uitslagen uit het parlement met minder dan 1 procent van de stemmen, tegen 7 procent in 2009.

De partij de Economische Vrijheidsstrijders (EFF) van de vroegere jeugdleider van het ANC, Julius Malema, lijkt uit te komen op 4 tot 5 procent van de stemmen. Die uitkomst is conform de voorspellingen. Hij eindigt op de derde plaats. Malema werd eind 2011 uit het ANC gezet omdat hij tweespalt zou veroorzaken binnen de regeringspartij. Zijn radicale agenda van nationalisatie van de mijnen en het verdrijven van blanke boeren van hun land zonder compensatie kreeg slechts op enkele plekken gehoor, zoals in de regio rond de platinamijnen in Marikana. De EFF kreeg nota bene vier stemmen in Orania, een dorp in de droge Noord-Kaap waar alleen blanken mogen wonen.

De Democratische Alliantie spendeerde honderd miljoen rand (zeven miljoen euro) aan de verkiezingscampagne in de Gauteng (Johannesburg en Pretoria) in de hoop die provincie af te kunnen pakken van het ANC. Die strategie mislukte. De DA houdt wel het bestuur over de West-Kaap, de enige van de negen provincies in Zuid-Afrika waar het ANC niet regeert.

Bijna 90.000 stemmen werden ongeldig verklaard. Dat is een signaal voor voormalig ANC-minister Ronnie Kasrils, die Zuid-Afrikanen riep niet op zijn partij ANC te stemmen of desnoods de stemmen ongeldig te laten verklaren om de onvrede met het ANC te laten blijken. Kasrils ontkende zelf zijn stem te hebben verprutst.

Het ANC was de enige partij die niet klaagde over ongeregeldheden. De politie arresteerde bijna honderd Zuid-Afrikanen in en rond stembureaus. In de wijk Bekkersdal, ten zuidwesten van Johannesburg, werd het leger ingezet nadat drie tenten van de kiescommissie in brand waren gezet in de avond voor de verkiezingen.

De politie onderzoekt nog een incident in KwaZulu Natal waarbij een ANC-official om het leven kwam. Er waren berichten over reeds ingevulde stembiljetten en van open stembussen. Oppositiepartijen maakten bezwaar tegen het uitdelen van T-shirts door regeringspartij ANC. Het geel van de regeringspartij domineerde inderdaad de rijen voor de stembureaus.

De kiescommissie sprak vanochtend over „rustige verkiezingen”. De definitieve uitslag wordt niet voor zaterdag verwacht.