Een gloednieuw theater en flinke ophef - vier vragen over megaproductie ‘Anne’

De cast van Anne voor het nieuwe theater Amsterdam.
De cast van Anne voor het nieuwe theater Amsterdam. Foto ANP/Evert Elzinga

In een gloednieuw theater gaat vanavond het langverwachte toneelstuk Anne in première in Amsterdam. Een feestelijke avond die voorafgegaan werd door veel discussies en ophef. Vier vragen over een megaproductie waarvan deze Amsterdamse voorstelling nog maar het begin is, als het aan de producenten ligt.

1. Waarom een nieuwe toneelbewerking?

Het Anne Frank Fonds Basel heeft dit nieuwe toneelstuk laten schrijven. Dit fonds is door Anna’s vader Otto Frank opgericht in 1963, en heeft het auteursrecht op haar dagboek. Bestuurslid Yves Kugelmann over het stuk in NRC: “Wij hebben Leon de Winter en Jessica Durlacher om het stuk gevraagd om de 70ste sterfdag van Anne en haar zus Margot te herdenken.” Productiebedrijf Imagine Nation beloofde een integer toneelstuk over de tragische geschiedenis van Anne Frank te maken, en daar gaat het om.

Het fonds wilde een nieuwe adaptatie, omdat men de bestaande toneelbewerking van Het dagboek van Anne Frank, in 1955 geschreven door een ander echtpaar – de Hollywood-routiniers Frances Goodrich en Albert Hackett – langzamerhand gedateerd vond. En omdat er intussen uit allerlei andere bronnen veel meer materiaal beschikbaar is, ook over de jaren voor en de maanden na de onderduik.

Durlacher en De Winter hebben geprobeerd een completer beeld van Anne’s leven te geven, zo zeiden ze in januari in een interview met NRC. De Winter:

“Ons stuk begint niet met de aankomst in het Achterhuis, maar al ver daarvoor. En het eindigt ook niet bij de klop op de deur, zoals het oude stuk. We gaan mee in het kamp. Maar de vraag was natuurlijk: hoe ga je dat vertellen, zonder er kitsch van te maken en hoe hou je dat draaglijk, zonder valse sentimenten? [...] Wat wij willen, is dat de tragedie je opnieuw raakt – dat het verhaal weer gaat leven.”

Scriptschrijfster Jessica Durlacher, Daphne Bunskoek, producent Robin de Levita, artistiek leider Theu Boermans, actrice Rosa da Silva en acteur Paul Kooij tijdens de castpresentatie van de theatervoorstelling Anne. Foto ANP/Evert Elzinga

2. Wat heeft het nieuwe theater te bieden?

In het nieuwe Amsterdam Theater in de Houthavens van Amsterdam wordt dit verhaal gebracht. Het pand was nodig omdat er voor de gewenste periode geen Amsterdams theater groot genoeg én beschikbaar was. Het gebouw kwam er in korte tijd dankzij veel daadkracht: in juni 2013 kwam het groene licht voor de bouw, in augustus ging de eerste paal in de grond, nu wordt het in gebruik genomen.

Hoe de voorstelling er precies uit gaat zien lezen we morgen pas in de recensies, maar we weten wel dat de producenten gebruik maken van innoverende theatertechnieken om de ervaring van het publiek, dat bij een uitverkochte voorstelling uit 1100 man bestaat, intenser te maken.

Bernard Hulsman beschreef het theater na de presentatie in NRC:

“De opzet is simpel. Het bestaat uit een glazen doos met daarachter een grote hal van 60 bij 70 meter, die is bekleed met zwarte platen van ribbelstaal. In het glazen deel zitten de foyer met een fijne hoge vide, en daarboven etages voor het restaurant, artiestenruimtes en een lounge. Met vloeren van eikenhout, tapijten en een keur aan meubels van Eames en Mies van der Rohe, heeft de glazen voorbouw een ‘warme’ inrichting gekregen.

De hal is een onorthodoxe theaterzaal zonder toneeltoren. Middenin de hal staat een tribune met 1.100 plaatsen, waaromheen dubbele rails in een cirkel lopen. Die opstelling doet vermoeden dat Anne een soortgelijke opzet krijgt als Soldaat van Oranje met draaiende decors en projectieschermen. Maar dat blijft tot de première geheim.”

3. Gaat ‘Anne’ naar Londen, New York of Las Vegas?

De producenten denken nog veel groter dan dit al gedurfde project. Over drie jaar is het streven ten minste vier van zulke theaters te hebben neergezet. In Londen, New York of Las Vegas. Abrahams en De Levita hebben plannen om Anne te produceren in Berlijn en de hitmusical Soldaat van Oranje in Londen.

De theaters moeten exact dezelfde afmetingen hebben als Theater Amsterdam, zodat de door hen geproduceerde ‘innovatieve theaterproducties’ er tussen kunnen rouleren. Producties met SceneAround: een draaiende tribune die De Levita bedacht voor de musical Soldaat van Oranje. Of experimenten met ‘immersive theatre’, waarin het publiek door de voorstelling loopt. De Levita: “Een eigen, internationaal theaternetwerk voor onze producties, dat is onze droom.”

Maar eerst moet Anne een succes worden, om uit de kosten te komen, en de internationale ambities te realiseren. Het Amsterdam Theater biedt in de reusachtige hal plaats aan bedrijfsevenementen en productpresentaties, en zelfs modeshows. “Maar als Anne niet een jaar lang uitverkoopt, zijn wij niet blij”, aldus Abrahams. Een plan B is er niet. “Dat is ook niet nodig”, zegt Abrahams. “Dit gaat lopen”, zo zei hij in maart vol zelfvertrouwen in NRC.

Een promotiefilmpje van Anne

4. Waar kwam alle ophef rond de productie vandaan?

Half april ontstond de vraag waarom de nagedachtenis aan Anne Frank omgeven moet worden met dure arrangementen, borrelboxen en een hapjesbar; kortom met een grote dosis commercie. Die vraag werd opgeworpen door de Anne Frank Stichting, de stichting die sinds 1957 het Anne Frank Huis in Amsterdam beheert.

‘Wij hebben moeite met de commerciële setting rondom het toneelstuk’, schrijft de stichting in een verklaring op haar website. “Het wordt gepresenteerd als een gezellig avondje uit, met boottochten, een hapjesbar, borrelboxen en hostessen. Dat past naar ons oordeel niet bij de geschiedenis van Anne Frank.”

Nieuwsuur wijdde een reportage aan de discussie (doorspoelen naar minuut 19):

Ted Musaph is eveneens niet te spreken over de plannen van Theater Amsterdam. Zij bekleedde bestuursfuncties bij diverse Joodse organisaties, waaronder de Anne Frank Stichting en het Joods Historisch Museum. Musaph in Nieuwsuur:

“Je kunt een heerlijk gangenmenu krijgen. Dat hadden wij in Bergen-Belsen nooit, een gangenmenu, er was überhaupt niks te vreten.”

Ook het Centraal Joods Overleg vindt de “boottochtjes en maaltijden” niet erg kies en vindt dat Theater Amsterdam “enige terughoudendheid niet zou misstaan”. Maar voorzitter Jaap Fransman onderneemt geen actie, zo liet hij vorige maand weten aan NRC.

Otto Frank wilde geschiedenis doorgeven met theater’

Robin de Levita, producent van Anne, wijst erop dat het stuk is opgezet op initiatief van het Anne Frank Fonds in Basel, dat door Annes vader Otto Frank is opgericht:

“Dit fonds is onze gesprekspartner, niet de Anne Frank Stichting. Otto Frank wilde de geschiedenis doorgeven door middel van theater. De opbrengst gaat naar goede doelen, zoals Unicef. Maar het theater is zonder subsidie opgezet en moet wel zichzelf kunnen bedruipen. Dat er faciliteiten worden aangeboden aan het publiek, vind ik logisch.

In het Anne Frank Huis kun je ook appeltaart eten. Maar de discussie moet niet gaan over de vraag of je er kunt eten en drinken, maar of we een voorstelling maken die respectvol omgaat met het erfgoed van Anne Frank. Vanaf 8 mei kan iedereen voor zichzelf bepalen of we in die opzet zijn geslaagd.”