Hippe nerd uit Bahrein geeft andere jongeren de kans hun mening te geven

Internetactiviste

Op haar sites chatten jongeren in het M-Oosten vrijelijk over homoseksualiteit of muziek.

Van Esra’a al-Shafei is geen enkele foto op internet te vinden. Als de internetactiviste vanavond de Vrijheidslezing uitspreekt in debatcentrum De Balie in Amsterdam, zal die niet worden gestreamd. Ze zal de aanwezigen met klem verzoeken geen foto’s of filmpjes van haar te maken. „Ik ben daar heel streng in”, zegt ze in een interview. „Uit zelfbescherming.”

Dus u zult het moeten doen met een beschrijving. Shafei is pas 27, een klein, tenger meisje met een zwarte bril en gloednieuwe Nike Air Max aan haar voeten. Een hippe nerd, die kennis van computers en internet koppelt aan een grote inzet voor mensenrechten in het Midden-Oosten, vooral de vrijheid van meningsuiting.

Shafei is een van de meest invloedrijke internetactivisten uit de Arabische wereld. Ze is de oprichter van MideastYouth, een internetplatform waaronder talloze websites vallen over onderwerpen die in het Midden-Oosten taboe zijn: rechten van religieuze en etnische minderheden, migrantenwerkers, homoseksuelen, politieke popmuziek. Sommige websites trekken honderduizend unieke bezoekers per maand.

Haar werk is niet zonder gevaar. Veel collega’s uit andere landen in het Midden-Oosten verdwenen jaren achter de tralies of werden vermoord. Dat de autoriteiten van Bahrein, waar ze woont en werkt, haar tot nu toe met rust hebben gelaten, komt naar eigen zeggen doordat ze erg voorzichtig is met wat ze zegt en schrijft.

„Je kunt in Bahrein gearresteerd worden voor een tweet of een blogpost”, zegt Shafei. „Voordat ik iets publiceer, laat ik het eerst aan iemand lezen. Ik pas veel zelfcensuur toe om te voorkomen dat ik word gearresteerd of dat mijn familie iets overkomt. Ik krijg af en toe anonieme telefoontjes waarin ik word bedreigd.”

De autoriteiten van Bahrein drukken elke vorm van oppositie keihard de kop in. Zoals zoveel landen in het Midden-Oosten, braken ook in de kleine Golfstaat protesten uit. De shi’itische meerderheid kwam in opstand tegen hun onderdrukking en achterstelling door de sunnitische monarchie.

Shafei: „Aanvankelijk vonden de protesten plaats in de hoofdstad Manama, maar dat werd door de aanwezigheid van het leger steeds moeilijker. Dus hebben ze zich nu verspreid over de dorpen, waardoor het moeilijker is voor het leger om op treden.”

Met hulp van troepen uit Saoedi-Arabië en de andere Golfstaten wist de koning van Bahrein de opstand min of meer in te dammen. Dit is erg verontrustend, zegt Shafei, want nu weten we dat we niet onafhankelijk zijn. „We moeten terugvallen op andere landen om beleid voor ons te maken. Stel je voor dat er protesten in Nederland zijn en de regering heeft de hulp van Duitsland, België en Frankrijk nodig om ze neer te slaan. Dan voel je je klein en machteloos.”

Maar omdat Bahrein een belangrijke bondgenoot is, onthouden westerse landen zich van kritiek. De Amerikaanse Vijfde Vloot heeft er zijn thuishaven. En in Bahrein wonen veel rijke investeerders, die grote financiële belangen hebben in het Westen: bedrijven, musea en voetbalclubs.

Vooralsnog laat het regime Shafei met rust. Dat komt ook omdat ze confronterende uitspraken vermijdt. „Ik blijf liever op de achtergrond en geef anderen een platform waarop ze hun mening kunnen uiten.”

De website ahwaa.com bijvoorbeeld maakt niet expliciet campagne voor de rechten van homoseksuelen. Het is een veilige plek waar homo’s en lesbiennes uit het hele Midden-Oosten contact kunnen leggen en hun problemen kunnen bespreken. „Dit is deels uit tactische overwegingen, om onszelf te beschermen.”

Ook de opzet van MideastYouth als platform met verschillende websites voor verschillende onderwerpen komt voort uit tactische overwegingen. „Als ze er één blokkeren, blijft de rest toegankelijk. Want als de autoriteiten ingrijpen, dan doen ze het hard. Ze arresteren iedereen die meewerkt.”

Shafei werkt met een team van tien vrijwilligers uit de hele regio aan MideastYouth. Geld verdient ze er niet aan. Haar websites zijn een dankbare bron van informatie in een regio waar censuur wijdverspreid is en veel media in handen zijn van de staat. Vooral crowdvoice.org, waar ooggetuigen filmpjes en artikelen van protesten kunnen plaatsen, wordt vaak geraadpleegd door westerse media.

Alle websites zien er prachtig uit. Shafei gelooft in de kracht van kunst en design. „We hebben onze websites zo ontworpen dat ze er gelikt uitzien en gemakkelijk te gebruiken zijn. Je moet denken als een reclamebureau. Je bereikt alleen veel mensen als je ze weet te verleiden.”