Opinie

Zelfportret met mezen gaat over de dood

Uitvliegen in Mees TV (2DOC/NCRV).
Uitvliegen in Mees TV (2DOC/NCRV).

Regisseur Tijs Tinbergen en cameraman Jan Musch maken al ruim dertig jaar samen documentaires over natuur dichtbij huis. Spreeuwenwerk, Gebiologeerd, Rotvos en nu Mees TV (2DOC/NCRV) gaan nadrukkelijk ook over mensen.

Daarin onderscheidt hun werk zich van veel andere natuurprogramma’s. Springwatch (BBC) volgt ook met camera’s in nestkasten hoe een vogelgezin zich ontwikkelt, maar daar wordt vaak een beetje lacherig gedaan over de vergelijking met menselijk gedrag. Bij Musch en Tinbergen vind je wel zelfspot, nooit raar gedweep met de natuur.

Toch is Mees TV vooral een zelfportret van Tijs Tinbergen, zoon van de vroeg gestorven ornitholoog Luuk Tinbergen en neef van twee Nobelprijswinnaars. Aan de voor- en achterkant van zijn etagewoning aan de Amsterdamse Rooseveltlaan hangen nestkasten, met camera’s aan de binnenkant en aan de buitenkant. In bed kijkt hij met zijn vrouw nooit naar tv, behalve naar een monitor die de vogels laat zien. De kat steekt ’s morgens bij wijze van ochtendritueel zijn poot uit naar het virtuele lekkers.

De film is het resultaat van jarenlange huisvlijt, en de rust die de makers zichzelf gunden door, ook thuis, 80 dagen te monteren aan een vertelling over broeden en uitvliegen aan de ene kant, oud worden en sterven aan de andere, zo vertelden ze aan Chris Kijne in de rubriek Aan de Keukentafel op de digitale zender NPO Doc.

De dood komt voorbij in de vorm van een sperwer op het balkon, die mis grijpt, net als de kat. Een andere kat, bij de eveneens door mezen geobsedeerde, bevriende beeldhouwer op Wieringen, wordt begraven, terwijl de vogels toekijken.

En dan is er de moeder van Tijs, die na een hartaanval haar huis moet verlaten en vanuit het verzorgingshuis naar een vetbol staart. Aan het eind van de film sterft ze, nadat Tijs net als de mezen zijn hoofd door een opening van het ouderlijk huis heeft gestoken.

Het is allemaal zo licht en terloops gefilmd dat de metaforen facultatief blijven. De toon is weldadig onsentimenteel. De beeldhouwer verbaast zich hardop dat de mezen zich ook niet bekommeren om een dood broertje of zusje, dat als lijk in de nestkast achterblijft. Zo gaat dat nu eenmaal in de natuur: eieren komen uit en er gaat er wel eens een dood. Daar zit je niet mee als kool- of pimpelmees, en ook niet als onderzoeker of filmmaker. En toch gaat de hele film voornamelijk over leven en dood, zonder gesnik, zonder expliciete bespiegelingen, maar onmiskenbaar.

Alles wat Musch en Tinbergen maken, is de moeite waard en riskeert een Gouden Kalf te winnen. Dit is waarschijnlijk met Gebiologeerd, ook al over de dood van vader Luuk Tinbergen, het meest persoonlijke werk tot nu toe. Prettig dat zulke emoties ontwijkende televisie nog in alle rust en ambachtelijkheid tot stand kan komen bij de publieke omroep.