‘Selfies op spoor gevaarlijke trend’

De aanleiding

ProRail stuurde vorige week een alarmerende boodschap de wereld in: „Selfies op het spoor: gevaarlijke trend.” In het bericht op zijn website stelt ProRail dat op het spoor gemaakte foto’s steeds vaker op sociale media verschijnen, en dat dit levensgevaarlijk is aangezien er door spoorlopen jaarlijks doden vallen. Het bericht werd gretig overgenomen, onder meer door De Telegraaf, het AD en HP/De Tijd. Dat het maken van selfies een trend is, is geen nieuws. Maar dat het spoor hiervoor veelvuldig als achtergronddecor gebruikt wordt, was ons onbekend. Is het maken van spoorselfies echt een nieuwe trend?

Waar is het op gebaseerd?

Een woordvoerder van ProRail vertelt aan de telefoon dat de spoorbeheerder altijd bijhoudt wat er op sociale media over het Nederlandse spoor verschijnt. Toen het de medewerkers van de spoorbeheerder opviel dat er op Twitter en Instagram steeds meer foto’s van met name jongeren poserend op het spoor verschijnen, besloten ze het waarschuwende blogbericht over de spoorselfies er uit te gooien. Ze plaatsten er twee voorbeelden bij. Een Instagram-foto van een meisje dat een handstand op het spoor doet, en een YouTube-filmpje, waarin een Canadees voor zijn hoofd wordt geschopt door de machinist van een passerende trein als hij probeert om naast het spoor een selfie te maken.

Echt wetenschappelijk onderzoek is er dus niet aan de conclusie van ProRail voorafgegaan. Het gaat volgens een woordvoerder van de spoorbeheerder ook niet om honderden foto’s per week, maar om „een aantal per week”.

En, klopt het?

We kijken of er inderdaad, zoals ProRail beweert, spoorselfies op internet te vinden zijn. Op Twitter en Instagram zoeken we op de hashtags ‘spoor’ en ‘spoorselfie’ – de termen waar ProRail ook mee zocht. Het resultaat? Vooral veel tweets die linken naar het bericht van ProRail of naar een bericht van de Volkskrant, het AD of de Telegraaf die ook over de spoorselfies schreven. Qua foto’s tellen we alleen de spoorselfies van vóór 30 april mee, want dat is de dag dat ProRail het bericht plaatste. Na even zoeken vinden we wat foto’s van jongeren op het spoor. Wat voor foto’s? Een meisje zittend tussen de rails, een jongen die ogenschijnlijk nonchalant op het spoor zit te bellen, of een meisje dat tussen twee sporen in met een skateboard loopt. We vinden ze dus wel, maar niet genoeg om te spreken van „een aantal foto’s per week”. Dat de gevonden foto’s van spoorlopers eigenlijk geen selfies zijn, maar vaak gewoon foto’s van jongeren op het spoor – die dus niet zichzelf gefotografeerd hebben – zien we even door de vingers.

Toch is het tricky om nu gelijk de conclusie te trekken dat de uitspraak van ProRail – „een aantal foto’s per week” – overdreven is. Het zou namelijk best kunnen dat er meer jongeren zijn die zichzelf op het spoor (laten) fotograferen en deze foto’s delen op sociale media. Als deze slordig getagd worden – dus zonder #spoor of #spoorselfie – is het moeilijk ze te vinden. Maar het vinden van echte spoorselfies is zó lastig dat een keiharde trend onwaarschijnlijk lijkt.

Wanneer is iets eigenlijk een trend? Stel dat er toch een paar spoorselfies per week verschijnen, is dat dan genoeg om van een trend te spreken? We vragen het een trendanalist en een social media-onderzoeker. Zij zijn het erover eens dat het, ook bij een paar foto’s per week, onzin is om te spreken van een trend. „Een trend is een langdurige verandering die de massa raakt”, stelt trendanalist Lieke Lamb. Social media-onderzoeker Thomas Boeschoten beaamt dit. „Selfies zijn er al jaren en zullen ook niet snel meer verdwijnen”, zegt hij. „Dát is een duidelijke trend.” De spoorselfies daarentegen zijn volgens hen hoogstens een hype, een kortdurend verschijnsel, dat vaak binnen een trend valt. Zo zou de spoorselfie binnen de volgende trends vallen: de trend om gevaarlijke dingen te doen en dat te delen (#yolo, #livinontheedge), en de trend om foto’s van jezelf in allerlei situaties te maken en te delen (#selfie).

Toch vinden de experts zelfs een ‘hype’ nog een overdreven benaming. „Een paar foto’s per week is geen hype”, zegt Lamb. Ook valt het volgens Lamb en Boeschoten te betwijfelen of ProRail met het benoemen van de spoorselfie een verstandige keuze heeft gemaakt, omdat dat het ontstaan van een hype juist in de hand zou kunnen werken. Kijk je op topsy.com, een website die bijhoudt hoe vaak er per dag over een bepaald onderwerp getweet wordt, dan zie je dat er in de hele maand april niets met het woord ‘spoorselfie’ getweet is, tot 29 april. De dag dat ProRail met het alarmerende bericht kwam, toen gingen er 62 tweets met het woord spoorselfie de wereld in.

Conclusie

ProRail berichtte afgelopen week dat het maken van ‘spoorselfies’ een gevaarlijke trend is. Wanneer wij ernaar zoeken, vinden we er minder dan een aantal per week. En experts stellen dat er zelfs bij een paar foto’s per week geen sprake is van een trend. Eerder van een hype, en zelfs dat is al een groot woord. We beoordelen de stelling daarom als onwaar.