Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Dé truc om stenen voor piramides te verslepen: water

Egyptenaren bevochtigden het zand waarover ze zware objecten voortsleepten, ontdektenikten water-zandsmering om standbeeldende trekkracht te halveren.

Detail hiëroglief Djehoetihotep
Detail hiëroglief Djehoetihotep

Om zware steenblokken over woestijnzand te verslepen voor hun bouwprojecten, goten de oude Egyptenaren waarschijnlijk water op het zand. Met zulke water-zandsmering konden Egyptische bouwmeesters de benodigde trekkrachten halveren. Dat concluderen natuurkundige Daniel Bonn van de Universiteit van Amsterdam en collega’s in Physical Review Letters (29 april).

De natuurkundigen deden proeven met plastic sledes van 11 bij 7,5 centimeter met schuurpapier aan de onderkant. Daarop stapelden ze gewichten om ze over zand voort te trekken. Over kurkdroog zand ging dat moeizamer dan bij zand met 5 volumeprocent water erin. Als het watergehalte verder opgevoerd werd, ging de trekweerstand weer omhoog.

Enigszins nat, stevig, stijf zand gaf de minste wrijving. Het optimale mengsel van zand en water verlaagde de trekweerstand van de slee waarop de blokken vervoerd werden met een factor twee, schatten Bonn en collega’s. Hun verklaring: bij het voorttrekken hoopt slap zand zich op vóór de slede, wat het doorschuiven belemmert. Nat – maar niet al te nat – zand doet dat veel minder.

Het verbaasde de onderzoekers dat deze truc nog niet bekend was. „Dit is zoiets simpels, wij hadden gedacht dat dit al lang uitgezocht zou zijn”, zegt Bonn.

Bonn en collega’s zijn niet de eersten die suggereren dat de Egyptenaren water gebruiken bij de bouw van tempels en piramides. Op een wandtekening in de tempel van Djehoetihotep is te zien hoe tientallen mannen met touwen een slede met daarop een standbeeld voorttrekken. Voorop de slede staat een man die water op het pad van de slede lijkt te gieten (zie afbeelding). Onder egyptologen was nog discussie of dit misschien een ritueel gebruik was.