Mugabe onbedreigd, dus de krant mag weer kritisch zijn

De macht van regeringspartij Zanu-PF is nu zo onbedreigd dat zelfs ’partijkrant’ Herald weer kritisch durft te zijn // Behalve over partijleider Mugabe zelf natuurlijk

In de afgelopen vijftien jaar was dit gesprek ondenkbaar. Als baas van de regeringskrant de Herald, de buikspreekpop van de machthebbers in Zimbabwe, werd Pikirayi Deketeke zo vereenzelvigd met macht, dat hij hoog op de zwarte lijst van ongewenst personen in de Europese Unie werd gezet. Naar Europa of Amerika reizen: verboden. Bankrekeningen in het westen: bevroren.

Buitenlandse journalisten kwamen hier sowieso nooit, in het Herald House. Bang voor arrestatie, en de geheime dienst die altijd een oog in het zeil houdt bij deze krant.

Dat laatste is nog steeds zo. Maar westerse journalisten kunnen tegenwoordig accreditatie krijgen in Zimbabwe. En de Herald beschermt de machthebbers niet langer. Dag in dag uit opent de krant met schandalen over hooggeplaatste functionarissen die hun zakken vullen, terwijl de economie onderuit glijdt en veel ambtenaren al zes maanden geen salaris meer hebben ontvangen.

Voor of tegen Mugabe

„Het ging hier jarenlang alleen maar over de politiek”, zegt directeur/hoofdredacteur Pikirayi Deketeke. „Iedereen moest een kamp kiezen: je was voor of tegen Mugabe. De Herald moest ook kiezen. Maar nu [regeringspartij] Zanu-PF niet langer wordt bedreigd en de polarisatie is verdwenen, kunnen we over tot de orde van de dag: het blootleggen van corruptie.”

Bij de verkiezingen van vorig jaar walste de regerende Zanu-PF de oppositie plat. Volgens verkiezingswaarnemers werd de enorme overwinning op de Beweging voor Democratische Verandering (DMC) in de hand gewerkt door massale fraude. Dat neemt niet weg dat het zelfvertrouwen van de partij zo is opgekrikt dat er tegenwoordig schandalen op de voorpagina’s van de Herald kunnen worden geëtaleerd. Volgens velen verraden de lekken aan de Herald ook iets anders: de machtsstrijd achter de schermen over de toekomstige opvolging van de 90-jarige Mugabe, al 34 jaar aan de macht.

Leden van het politburo van Zanu-PF spreken over afrekeningen tussen de huidige vicepresident Joyce Mujuru en haar tegenspeler Emmerson Mnangagwa, een van de machtigste politici binnen de partij en thans minister van Justitie. Een van de schandalen die de Herald aan de kaak stelde, betrof de baas van Zimbabwe’s ziekenfonds, die zichzelf een half miljoen Amerikaanse dollars per maand liet uitbetalen. Hij zou in het kamp van Mujuru zitten.

„Lariekoek”, zegt directeur/hoofdredacteur Deketeke. „Wij hebben heus geen lijst van wie een doelwit is en wie niet. Politieke spelers zijn vloeibaar, ze maken voortdurend deals.”

De minister van Informatie, Jonathan Moyo, zou de Herald voeden met salarygate, zoals het schandaal in de Zimbabwaanse pers is gaan heten. De Herald heeft inderdaad een goed contact met de minister, geeft de directeur toe. „Maar hij wordt in alle kranten in dit land geciteerd. Hij spreekt ook met de oppositiepers.”

De minister heeft een column in de Herald. Het gerucht was jarenlang dat hij onder pseudoniem ook andere columns en ingezonden brieven schreef.

Teken dat het beter gaat

De corruptieschandalen op de pagina’s van de Herald zijn een teken dat het beter gaat, sust Deketeke. „Het hergroeperen van de economie”, noemt hij dat eufemistisch. Toen de economie in 2009 overschakelde van de waardeloos geworden Zimbabwaanse dollar naar de Amerikaanse dollar, bleven de machthebbers in politiek en zakenleven in miljoenen denken. De president kondigde onlangs aan dat ambtenaren, zelfs de hoogste, maximaal 72.000 dollar per jaar mogen verdienen. De Mugabe-norm.

„We moesten even wennen aan wat we ons werkelijk konden veroorloven. Als een baas voor zichzelf een Mercedes koopt maar zijn fabriek geen machines meer kan aanschaffen, dan is er iets mis. Het land moet hervormen.”

Het Westen veert aarzelend mee. In februari werden de laatste namen van de zwarte lijst van de EU geschrapt, met uitzondering van Mugabe en zijn vrouw. De directeur van de Herald werd vorig jaar van de lijst gehaald. Niet dat hij veel last had van de sancties uit Brussel. „Door de sancties heb ik Azië ontdekt. Dat geldt voor heel Zimbabwe, daar kopen we nu de machines.”

Terwijl Zimbabwe en het Westen weer aan elkaar snuffelen, wennen Zimbabwanen aan een nieuwe werkelijkheid. De Herald wordt weer gelezen, zelfs door de harde kern van oppositieaanhangers. Maar is de krant nu ook klaar om zelfs de president te bekritiseren, Robert Gabriël Mugabe, 90 jaar oud?

De krantenbaas blijft even stil. „Euh, interessante vraag. Ik moet even nadenken of we het ooit hebben gedaan. We hebben het over de vader van de natie, een held, een icoon. Voordat we toe zijn aan het bekritiseren van de president, moet er eerst iemand anders op die post zitten. Iemand die niet dit onaanraakbare aura heeft.”