Met Bach hebben we allemaal iets

Zoals gelovigen een relatie hebben met God, filosofen met het hoogste goed en journalisten met primeurs, zo hebben musici een relatie met Bach. Bach is God, Waarheid en iets Nieuws ineen. Maar Bach is ook moeilijk, zoals violiste Janine Jansen ooit verwoordde. Abstract. Of, zoals celliste Lucia Swarts elders in deze bijlage zegt: „ontroeren was niet primair zijn doel”.

Er zijn dagen dat je even geen zin hebt in Bach. Maar een band met Bach hebben we, al dan niet bewust, allemaal. Als kleuter het oor drukkend tegen de sprookjeachtig tinkelende paddenstoelen in De Efteling (Menuet in G). Als puber zwijmelend bij Love Story, waarin de iconische Jenny natúúrlijk Bach speelt. (Klavecimbelconcert No. 3). De doopscène uit The Godfather? Die is vooral zo hoogdramatisch doordat het web van vertellijnen meesterlijk samenvalt met de complexiteit van Bachs Passacaglia & fuga in c. En dan zijn er nog de talloze verwijzingen in de pop, met Procul Harums A Whiter Shade of Pale (Air uit de Derde orkestsuite) als beroemdste voorbeeld.

Bach is, kortom, overal. En zeker in Nederland, waar de Matthäus Passion jaarlijks meer dan in welk ander land dan ook wordt uitgevoerd.

Dirigent Willem Mengelberg, chef van het Concertgebouworkest, begon met een jaarlijkse Matthäus-traditie in 1890. De Nederlandse Bachvereniging zette daar vanaf 1921 een eigen blik op Bach tegenover. Eerst nog vrij romantisch, na 1983 op oude instrumenten en de laatste jaren met relatief weinig musici, vanuit de overtuiging dat het bij Bach ook zo ging.

In het streven naar ‘de ware Bach’ is de Nederlandse Bachvereniging allang geen exclusieve club meer. Ton Koopman, Frans Brüggen, Philippe Herreweghe, René Jacobs, Jos van Immerseel – alleen al in Nederland en België wemelt het van de internationale topdirigenten (ja, écht) die zich inzetten voor authentieke uitvoeringen van barokmuziek (en later). Het bijzondere van de Bachvereniging is dat ze als oudste barokorkest van Nederland steeds uitvoeringen op hoog niveau is blijven realiseren – met chef Jos van Veldhoven nu al 30 jaar als rots in de Bachbranding die zich ook blijft vernieuwen.

Op weg naar zijn eeuwfeest in 2021 doet de Nederlandse Bachvereniging zichzelf ‘All of Bach’ cadeau: uitvoeringen van alles van Bach. Via internet deelt het die 1.080 werken vanaf morgen met al wie het horen wil. Laten we hopen dat dat heel veel mensen zijn. Opdat en omdat het extreem levendige genie van Bach ons over de eeuwen en overtuigingen heen weer weet te raken.

Dit is een speciale, eenmalige bijlage van het Cultureel Supplement van NRC Handelsblad over de Nederlandse Bachvereniging, samengesteld door de cultuurredactie.

Beeld omslag Paul van der Steen

Chef Paul Steenhuis

Plv. chef Dirk Limburg

Redactie Mischa Spel

Vormgeving Miriam Vieveen

Eindredactie Roelie Fopma