Macht corrumpeert, ook in de kunst

De kunstmarkt is een winner takes all-markt. Het verschil tussen ‘winnende’ en ‘verliezende’ kunstenaars is gigantisch. Voor een schilderij van Mark Rothko betaalde een verzamelaar twee jaar geleden 87 miljoen dollar. Op Affordable Art Fairs zijn olieverfschilderijen in een vergelijkbare stijl en van dezelfde grootte als die Rothko voor 3.000 euro te koop.

Als de Franse econoom Thomas Piketty gelijk heeft en rendement op geïnvesteerd kapitaal de economische groeit blijft overstijgen – de centrale stelling van zijn fenomenale bestseller Kapitaal in de 21ste eeuw – dan zullen de allerrijksten de prijzen van ‘winnaars’ nog verder omhoog jagen.

Neveneffect: het belang van de kenner blijft stijgen. Want wie bepaalt wat een echte Rothko is, bijvoorbeeld?

Voor kenners is dit niet alleen maar fijn: oordelen leveren steeds vaker kostbare rechtszaken op. In Rusland is een kunstkenner zelfs onder huisarrest beland: haar toewijzing van een schilderij ergerde een kapitaalkrachtige kunstverzamelaar.

Maar macht corrumpeert ook. Het lokt arrogantie uit, en willekeur. Ook onder kunstkenners.

Neem het geval David Anfam, onlangs beschreven door de Wall Street Journal. Anfam is de grootste kenner van het werk van Rothko. Hij heeft de oeuvrecatalogus samengesteld: ieder schilderij daarin ziet de markt als een echte Rothko. Staat een werk daar niet in: geen Rothko.

In de jaren tachtig werd Anfam benaderd door ene Himmelfarb, uit Californië. Die had voor zo’n 300 dollar een groot en vies schilderij gekocht, op een veiling. Gesigneerd: Mark Rothko. Anfam zag het werk en was onder de indruk. Hij zou het gaan uitzoeken. In 1998 komt hij tot een grote ontdekking: hij heeft in het archief van Rothko een foto gevonden waarvan hij denkt dat het Ex. No. 7 is. De eigenaar meent dat dit onweerlegbaar bewijs vormt dat het om een echte Rothko gaat. Dr. Anfam betwist dat. Iedereen kan die foto in dat archief hebben gestopt, zegt hij. De eigenaar ontploft en noemt de kenner een „fucking imbecil”. Vrij vertaald: debiele klootzak.

Dat had hij niet moeten doen. Anfam hing op was sindsdien onbereikbaar. Toen zijn oeuvrecatalogus een jaar later verscheen, stond Ex. No. 7 er niet in. Vragen over het schilderij, van wie ook, wil hij niet beantwoorden.

In 2013 ging de eigenaar van Ex. No. 7 failliet. De curatoren konden niets met het schilderij.