Hoe de herinnering aan Ayrton Senna 20 jaar na zijn dood nog springlevend is

Maart 1991, regerend wereldkampioen Ayrton Senna bij de openingsrace van het seizoen op het stratencircuit van Phoenix.
Maart 1991, regerend wereldkampioen Ayrton Senna bij de openingsrace van het seizoen op het stratencircuit van Phoenix. Sutton Images / Corbis

Onsterfelijk. Het is vandaag precies twintig jaar geleden dat Ayrton Senna om het leven kwam bij een zware crash tijdens een Formule 1-race op Imola, maar zijn legende is nog springlevend. Gevoelens zitten diep voor de Braziliaan die meer was dan waarschijnlijk de grootste coureur ooit.

Charismatisch, spiritueel en in het bezit van een maniakale gedrevenheid. Senna, pas 34 toen hij overleed, was een intens persoon. Mystiek om zijn filosofie, controversieel om zijn temperament. Wie deze week, en met name vandaag, zoekt op #RememberSenna of #SennaSempre kan zich baden in superlatieven die gestalte geven aan een man die ooit president van Brazilië zou zijn geworden.

Dat is althans de verwachting wanneer Senna zich ontpopt tot een grootheid in eigen land. Groter dan zijn sport, groter zelfs dan Pelé. Hij geeft nog vele van zijn miljoenen via zijn stichting aan kansarme kinderen. “In Brazilië is Senna meer dan de winnaar van drie Formule 1-wereldtitels (1988, 1990 en 1991) en 41 grands prix”, schrijft sportredacteur Harry Meijer vandaag in NRC Handelsblad.

“Hij versloeg de grote coureurs van het oude autocontinent, Europa. En gaf miljoenen arme Brazilianen hoop op vooruitgang en een moderne toekomst. Het land was in zijn tijd schuchter op weg een van de groeiers in de wereldeconomie te worden.”

‘Magic’

Senna’s dood raakte de wereld zoals dat alleen bij beroemde popartiesten en grote politici gebeurt. De fans weten nog precies waar zij waren toen de hulpverleners om F1-arts Sid Watkins heen stonden en zijn leven probeerden te redden. En wie niets opheeft met autosport weet toch vaak wel dat Senna “die dode Formule 1-coureur” is. Velen herkennen de typerende gele helm, al dan niet in combinatie met het roodwit van de Marlboro McLaren-Honda, waarmee de Braziliaan de bijnaam ‘Magic’ veroverde.

“I was just going and going, more and more and more and more. I was way over the limit but still able to find even more. And so you touch this limit, something happens and you suddenly can go a little bit further. With your mind power, your determination, your instinct, and the experience as well, you can fly very high.”

Senna’s zucht naar perfectie, zijn ongeëvenaarde gedrevenheid om de limieten van zijn wagen, de baan maar bovenal zijn eigen menselijke kunnen op te zoeken en te verleggen: het maakte hem kwetsbaar en daardoor geliefd. Praten over het besturen van zijn racewagen in bewoordingen als “een bovenbewustzijn bereiken”, een soort metafysische toestand, gaf blijk van een filosofische aard die zeldzaam dan wel uniek was binnen de sport.

Berucht

Die kwetsbaarheid, zijn humane kant en de devotie richting Christus maakten dat velen iets herkenbaars vonden in de mens Senna. Ja, hij was een virtuoos op de baan die veel te ver kon gaan. Hij wilde wel eens een klap uitdelen aan collega’s die hem opzichtig in de weg reden en stormde eens boos af op de toen debuterende Michael Schumacher. Berucht is zijn actie uit 1990 toen hij aartsrivaal Alain Prost van de baan reed op Suzuka zodat niet de Fransman maar Ayrton zelf de wereldtitel won.

http://youtu.be/SvSgJDIsRnc

Prost vond, na het incident in Japan, het grenzeloze geloof in God als bijrijder “zeer gevaarlijk”:

“Ayrton heeft een klein probleem. Hij denkt dat hij zichzelf niet van het leven kan beroven, louter omdat hij in God gelooft.”

Eigenaardig? Ja, maar ook bewonderd

Senna maakte fouten, soms moeilijk te begrijpen of vergeven, en dat maakt menselijk. Herkenbaar, bijna tastbaar voor de fans. Net het echte leven. En Senna was ook de man die niet om een zwaar gecrashte collega heenreed, maar zijn wagen abrupt parkeerde en te hulp snelde.

Ex-coureurs, die tegen Senna raceten en hem persoonlijk kenden, onderkennen zijn eigenaardigheden, maar koesteren vooral een diepe - soms afgunstige - bewondering voor zijn absolute vakmanschap, professionalisme en gedrevenheid.

“Die aspecten tilden Senna - ook in zijn geboorteland Brazilië waar hij als een volksheld werd vereerd - uit boven het prototype van de geslaagde Formule 1-coureur. Op het circuit straalde Senna in tegenstelling tot de meeste van zijn collega’s nog iets uit van het avontuur dat de Formule 1 in het verleden zo aantrekkelijk maakte. Het constant zoeken naar snelheidslimieten die zelfs volgens de maatstaven van gerenommeerde collega’s niet voor mogelijk werden gehouden bestempelde Senna tot de koning.” - Marc Serné (NRC) vanaf Imola op 1 mei 1994.

Ayrton Senna vliegt Michael Schumacher aan bij diens thuisrace op de Hockenheimring in 1992. Hoch Zwei / Corbis

De beste

Senna behoorde tot een generatie die hem toestond en misschien ook wel dwong om de allergrootste te worden. Het telkens opzoeken en verleggen van grenzen tot aan het van de baan rijden van concurrenten aan toe: zijn eigenaardige gedrag werd door collega’s uitsluitend geaccepteerd omdat hij de beste was, een vakmanschap dat zelfs schoorvoetend moest worden erkend door andere groten uit het tijdperk Senna als Nigel Mansell, Alain Prost, Niki Lauda en Nelson Piquet.

GP op Dongington ’93: één ronde, vijf plekken winst en Prost verschalkt.
http://youtu.be/nwLEE420v20?t=2m50s

Senna durfde alles, hij was een artiest op het circuit. Hij kende de risico’s van zijn vak, maar dat dempte zijn drive niet. Hij moest en zou winnen. Dat recht had God hem immers gegeven. F1-arts Watkins bood zijn vriend Senna de dag voor hij verongelukte, toen collegaracer Roland Ratzenberger de dood vond, aan samen de F1 vaarwel te zeggen en te gaan vissen – “je bent al wereldkampioen, de snelste”.

“Sid”, zei Senna, “er zijn bepaalde dingen waarover we geen controle hebben. Ik kan niet stoppen, ik moet doorgaan.”

Aantrekkingskracht

Hij was charismatisch, gevoelig maar meedogenloos. Diep religieus. Zijn blik reikte verder dan zijn sport; Senna was ervan overtuigd Brazilië een beter land te maken. “Hij was er een God”, zegt Damon Hill – in ’94 teamgenoot van Senna – tegen de BBC. “Zijn passie was onmiskenbaar en ik ben er oprecht van overtuigd dat hij de wereld wilde veranderen.”

Dit, gekoppeld aan zijn intelligentie en tot de verbeelding sprekende prestaties, gaf Ayrton een aantrekkingskracht die zijn sport ver oversteeg. Een binding die twintig jaar na 1 mei 1994 nog springlevend is.