Erdogan jaagt betogers de stad uit

Premier Erdogan liet een speciaal plein bouwen voor demonstranten. Maar die willen allemaal naar Taksim.

Taksim (links) staat symbool voor alles waar Erdogan een hekel aan heeft: wanorde, protest, Twitter en het Westen. Betogen moet nu opYenikapi (rechts). Er zijn stopcontacten voor straatmuzikanten.
Taksim (links) staat symbool voor alles waar Erdogan een hekel aan heeft: wanorde, protest, Twitter en het Westen. Betogen moet nu opYenikapi (rechts). Er zijn stopcontacten voor straatmuzikanten. Foto’s EPA, Hollandse Hoogte

Vanaf negen uur ’s ochtends hangt een zweem van traangas in het centrum van Istanbul. Om het Taksim-plein staan drie ringen verstevigde dranghekken. In de wijde omgeving zijn straten die naar het plein leiden afgesloten en is iedere tweede persoon van de oproerpolitie. De veerboten naar roerige wijken varen niet, de stad ligt lam.

Vanuit stadsdeel Besiktas proberen vakbondsleden richting Taksim te lopen. De metro is stilgelegd. In de vroegte legt een kleine groep bestuurders van regeringsgetrouwe vakbonden een krans. Daarna gaat het iconische plein, protestplek bij uitstek, op slot. Iedereen zet zich schrap. Buurtbewoners kopen nog snel een mondkapje bij de apotheek, tegen het traangas.

Taksim is vandaag de inzet van een groot Turks Stratego-spel. Vakbondsleden, studenten en oppositiegroepen willen per se het plein bereiken, naar ze zeggen voor een vreedzame demonstratie. Maar de overheid heeft Taksim verboden verklaard voor massaprotest en doet er alles aan ze weg te houden. Betogers zijn er volgens premier Erdogan alleen op uit winkelruiten in te slaan. Infiltratie door terroristen zou dreigen. „Vergeet Taksim,” zegt hij.

Maar hoe harder de premier ‘nee’ zegt en hoe meer politie wordt ingezet – volgens Turkse media 39.000 man – hoe sterker de wens bij de vakbonden en politieke oppositie. „Wie Taksim nu opgeeft, verliest het spel,” zegt Erdem Yörük, socioloog aan de Koc universiteit, en met helm plus gasmasker klaar voor de strijd.

Taksim is symbool geworden voor alles waar de omstreden premier een hekel aan heeft: wanorde, protest, Twitter en een Westerse levensstijl. Het is een betonvlakte met een standbeeld van Atatürk en een naar hem vernoemde opera in staat van verval. Taxi’s rijden stapvoets langs walmende kebabtenten. De wagens van de oproerpolitie hebben een vast hoekje naast een bloemenstal. In een hoek ligt het Gezipark.

Al sinds hij in 1994 burgemeester van Istanbul werd, wil Erdogan het plein veranderen. Eerst door een moskee naast de opera en tegenover de Grieks orthodoxe kerk te zetten. Later met plannen voor een winkelcentrum op de plek van het park.

Voor Turkse vakbonden is Taksim heilige grond. Op 1 mei 1977 stierven hier 34 vakbondsleden toen onbekenden het vuur openden en er paniek uitbrak. Dat willen ze herdenken. Tot en met 2009 was dat verboden, daarna stond de regering Erdogan het toe en maakte van 1 mei een officiële feestdag. Totdat zij in 2013, onder het mom van een renovatie, toegang tot het plein toch weer afsloot. 1 mei 2013 werd een veldslag, met tientallen gewonden en arrestaties. In juni bezetten demonstranten Taksim uit protest tegen het bulldozeren van Gezipark. De vreedzame beweging groeide uit tot een massaal anti-regeringsprotest dat met geweld werd gebroken.

Dit jaar willen de bonden zich Taksim als protestplek evenmin laten afpakken. „Over de locatie waar we onze broeders en zusters herdenken kan geen discussie zijn. Dat is Taksim,” zegt Arzu Atabek Cerkezoglu beslist, secretaris van de progressieve vakbond DISK, die voorop gaat in de protesten. Bij het gebouw van DISK in de wijk Sisli zette de politie vanochtend waterkanonnen en traangas in tegen honderden betogers die richting Taksim wilden.