Drie kwartier duurde de executie van Lockett

Een executie in de VS met geïmproviseerd gif verliep gisternacht desastreus // Na tien minuten begon de veroordeelde weer te bewegen // De discussie over de doodstraf is nu heropend

Een executie met een ongetest gifmengsel in de Amerikaanse staat Oklahoma is gisternacht desastreus verlopen. De wegens moord ter dood veroordeelde Clayton Lockett had binnen enkele minuten dood moeten zijn, maar na tien minuten begon hij te bewegen en na twintig minuten leefde hij nog. De gordijnen van de executiekamer werden dichtgedaan, zodat getuigen Lockett niet meer konden zien. De executie werd afgeblazen. Kort daarna kreeg Lockett een hartaanval en overleed. Hij leefde na de injectie nog bijna drie kwartier. Executies in Oklahoma namen in het verleden gemiddeld zes minuten in beslag.

Het drama in de gevangenis van McAlester is een nieuw hoofdstuk in de crisis in het Amerikaanse rechtssysteem. Amerikaanse staten worstelen met de voltrekking van de doodstraf sinds er een tekort is aan gif dat gebruikt werd bij executies. Oklahoma besloot, ondanks verzet van Locketts advocaten, een middel te gebruiken dat niet eerder getest was. Gouverneur Mary Fallin van Oklahoma heeft na de mislukte executie een onderzoek ingesteld en de executie van een andere moordenaar, Charles Warner, twee weken uitgesteld. Warner had gisternacht, kort na Lockett, geëxecuteerd moeten worden.

Lockett was ter dood veroordeeld wegens de moord op een negentienjarige vrouw, in 1999. Hij ontkende zijn schuld nooit, maar vocht wel het gebruik van onbekende stoffen bij zijn executie aan. Zijn advocaten wisten zijn terechtstelling twee keer te voorkomen. De zaak werd een politieke rel in Oklahoma toen het plaatselijke Hooggerechtshof Lockett gelijk gaf. Volgens de rechters moet een terdoodveroordeelde weten hoe hij gedood wordt, zodat hij er zeker van is dat hij niet onnodig hoeft te lijden. Oklahoma, dat na Texas de meeste executies uitvoert, weigerde die informatie te geven. Hierop oordeelde gouverneur Fallin in een staatsrechtelijk uniek besluit dat de uitspraak van het Hof onrechtmatig was: de executie moest doorgaan. Republikein Fallin is groot voorstander van de doodstraf.

Lockett kreeg niet het gebruikelijke mengsel van drie gifstoffen, waarmee Oklahoma eerder executies uitvoerde. Normaal gebruikt de staat, zoals elders in de VS, een slaapmiddel, een spierverslapper en een middel dat het hart uitschakelt. Probleem is dat het gif, pentobarbital, door een EU-boycot sinds 2011 niet meer geleverd wordt. „De staten die executies uitvoeren, gaan daarom bij lokale apotheken kijken wat beschikbaar is”, zegt AP-verslaggever Michael Graczyk, die al circa 400 executies bijwoonde. Dat is ook in Oklahoma gebeurd. De staat maakte bekend welke stoffen hij zou gebruiken, maar niet wie de leverancier was. Apothekers worden niet strikt gecontroleerd in de VS, en gebruiken soms verdunde varianten. Het mengsel was eerder in Florida gebruikt, maar daar waren de doses vijf keer hoger.

Ooggetuigen hoorden hem praten

Lockett werd iets na middernacht Nederlandse tijd aan een infuus gebracht. Hij had vrijwel meteen verdoofd moeten zijn. Na tien minuten werd hij bewusteloos verklaard, maar kort daarna bewoog hij weer. Ooggetuigen zeggen dat hij probeerde te praten (sommigen hoorden hem ‘man!’ zeggen). Na twintig minuten leefde Lockett nog steeds. Nadat de executie was afgeblazen kreeg Lockett een hartaanval. Hij stierf 43 minuten nadat hij de injectie gekregen had.

Een woordvoerder van de gevangenis zegt dat een ader van Lockett was gesprongen, waardoor het gif niet goed in het lichaam kon doordringen. Ook dat kan volgens hem de lijdensweg van Lockett verklaren.

Eerder dit jaar duurde een executie in Ohio ruim twintig minuten. Dat leidde tot een hevig maatschappelijk debat over de doodstraf. Vrijwel alle executies in Amerika worden met injecties voltrokken, omdat dat de meest pijnloze manier zou zijn om iemand om het leven te brengen.

Het debat wordt steeds feller gevoerd

De Democraat Constance Johnson, lid van de senaat in Oklahoma, zei in een reactie dat ze snel een moratorium op de doodstraf in Oklahoma wil. „We staan voor gek. Zelfs moorden kunnen we niet.”

Johnson werd tegenstander van de doodstraf toen haar negentienjarige broer op straat werd vermoord. „Het is goed dat de moordenaar alleen een celstraf kreeg. De doodstraf is geen oplossing voor mij als nabestaande. Het is duur, het voorkomt misdaad niet, en het is inhumaan.” De doodstraf wordt volgens de Afro-Amerikaanse Johnson bovendien onevenredig vaak toegepast op zaken waarbij een zwarte een blanke vermoordt, zoals in de zaak-Lockett.

Het debat over de doodstraf wordt ook buiten Oklahoma steeds feller gevoerd. Steeds meer staten, nu achttien in totaal, verbieden de doodstraf. Hoewel nog altijd ruim drieduizend mensen in dodencellen zitten, neemt het aantal executies gestaag af. In 2013 werden 39 gevangenen ter dood gebracht.

De familieleden van Locketts slachtoffer zeggen in een (vooraf geschreven) tekst dat ze blij zijn dat met de dood van Lockett het recht heeft gezegevierd. „God heeft hem geholpen”, zegt Ladonna Hollins, de stiefmoeder van Clayton Lockett. „Hij is niet in die stoel gestorven. God is geweldig.”