Doodstraf is zelf toe aan een spuitje

Gisterennacht hebben de autoriteiten in de staat Oklahoma bij een executie het Amerikaanse grondwettelijk verbod op een ‘wrede en ongebruikelijke straf’ overtreden. Gevangene Clayton Lockett bleef na een dodelijk bedoelde injectie leven, begon te bewegen en te mompelen – na twintig minuten werd de ‘executie’ gestaakt. Enige tijd later overleed de man alsnog, nu aan een hartaanval.

Met het ‘cruel and unusual’-verbod, dat al voorkomt in de Britse Bill of Rights uit 1698, worden straffen bedoeld die barbaars zijn, dichtbij martelen komen, vernederend zijn, of zo disproportioneel dat uitvoering ervan een morele schok betekent. Aan al die voorwaarden is voldaan. Daarmee lijkt het failliet van de doodstraf in de VS vrijwel definitief, in ieder geval moreel.

De staat Oklahoma zette tegen beter weten een executie door, met een niet beproefd middel, tegen een aanvankelijk rechterlijk verbod in. Het recht van de gevangene op een snelle en pijnloze dood en dus op kennis van het middel waarmee hij zal worden doodgemaakt, werd daarmee door de staat met opzet geschonden. De rechter zou volgens de gouverneur met zijn verbod onrechtmatig handelen. Achteraf lijkt het omgekeerde het geval.

De schaarste aan executiestoffen is veroorzaakt door een exportboycot van de EU van dergelijke middelen. In Europa is in 2000 in protocol 13 bij het Mensenrechtenverdrag de doodstraf onvoorwaardelijk afgeschaft, ook in oorlogstijd. Ook het bindende EU-handvest voor de grondrechten uit 2009 is expliciet. „Niemand wordt tot de doodstraf veroordeeld of terechtgesteld.”

Intussen lijkt ook in de VS de doodstraf op zijn retour, maar in een aanmerkelijk langzamer tempo. De meerderheid van de bevolking is nog steeds voor, maar dit deel lijkt gestaag kleiner te worden. New Hampshire staat inmiddels op het punt de negentiende staat te worden die de doodstraf wettelijk verbiedt. In 2002 verbood het Amerikaanse Hooggerechtshof in Atkins vs. Virginia al executies van verdachten met verstandelijke beperkingen. In Roper vs. Simmons in 2005 werden executies van minderjarigen verboden. Daarbij gebruikte het hof het argument dat in de praktijk de doodstraf steeds minder toegepast en dus aanvaard wordt.

Het aantal executies neemt in de VS inderdaad af; de toepassing ervan lijkt mede daarom almaar willekeuriger. In 2013 werden 39 daders ter dood gebracht. 40 procent van alle doodstraffen wordt uitgevoerd in Texas, vooral in de grote steden Houston en Dallas, gevolgd door Oklahoma. Maandag bleek uit een analyse van 7.400 ter dood veroordeelden dat 4 procent van hen waarschijnlijk onschuldig is. De doodstraf is zelf toe aan een spuitje.