‘De overheid verliest 4 à 5 miljard per jaar aan falende ICT-projecten’

Op de cover vanNew Scientist #11 (de Nederlandstalige editie)
Op de cover vanNew Scientist #11 (de Nederlandstalige editie)

De aanleiding

De overheid lijkt niet echt goed met computers overweg te kunnen. Een greep uit de projecten waarbij het in meer of mindere mate misging: C2000 (het communicatiesysteem van hulpverleners), de OV-chipkaart, het elektronisch patiëntendossier, het automatiseringssysteem van de immigratiedienst en de hard- en software van de Roertunnel zijn er maar een paar. Ruim twee jaar geleden was de Tweede Kamer het terugkomende verhaal zat en besloot tot een parlementair onderzoek. Afgelopen vrijdag begonnen de eerste openbare hoorzittingen onder voorzitterschap van VVD’er Ton Elias. De eerste spreker was Hans Mulder, die onderzoek doet naar de resultaten van ICT-projecten van de overheid. „De overheid verliest 4 à 5 miljard per jaar aan falende ICT-projecten”, noteerde persbureau ANP uit zijn mond. Dat is niet niks. Klopt het?

En, klopt het?

Tijdens het vraaggesprek onder leiding van Ton Elias (terug te zien op YouTube), legt Hans Mulder zelf de vinger op de zere plek. „We moeten meer onderzoek naar falende ICT-projecten doen. Dit zijn schattingen. Maar mij is gevraagd om die schattingen te geven.” Er bestaan geen precieze cijfers van ‘falende ICT-projecten’. Volgens de definitie van Mulder wordt er ‘gefaald’ als een geheel of gedeeltelijk ontwikkeld informatiesysteem niet wordt gebruikt.

Hoe komt Mulder aan zijn schattingen? Die zijn gebaseerd op twee bronnen, zegt Theo Mulder, de vader en collega van Hans Mulder (die op vakantie is), aan de telefoon. Eén van de bronnen is de database van het Amerikaanse bedrijf The Standish International Ltd. In die database staan 50.000 ICT-projecten van overheden en bedrijven wereldwijd geregistreerd. De database is onder meer bedoeld om bij te houden hoe vaak en waarom geregistreerde ICT-projecten mislukken of succesvol zijn. De projecten worden ingedeeld in ‘geslaagd’, ‘betwist’ en ‘ mislukt’. Je kunt uit die gegevens opmaken, zegt Mulder, dat in 2013 24 procent van de geregistreerde ICT-projecten (van overheden én bedrijven) in Europa hebben gefaald. Van Nederland zijn er geen specifieke cijfers. „Bij Standish zijn te weinig Nederlandse bedrijven geregistreerd om daar betrouwbare uitspraken over te doen”, zei Hans Mulder tijdens het vraaggesprek met de commissie.

Toch denken de Mulders dat je met die gegevens wel een schatting kunt doen. Het rekensommetje gaat dan zo. In Europa faalde vorig jaar 24 procent van alle projecten. Er is volgens de Mulders geen reden om aan te nemen dat de situatie in Nederland wezenlijk verschilt van die in Europa. In Nederland wordt volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek jaarlijks 30 miljard uitgegeven aan ICT-projecten. Uit de gegevens van Standish blijkt dat een derde tot de helft van de bij hen geregistreerde Europese ICT-projecten, overheidsprojecten zijn. De rekensom die de Mulders hebben gemaakt,wijst uit dat 2,4 tot 3,6 miljard door de Nederlandse overheid wordt uitgegeven aan faalprojecten. Maar, zeggen ze, de grootste projecten falen vaker (blijkt ook uit de database), en als je daar rekening mee houdt, kom je uit op 4 à 5 miljard.

De tweede bron is de Algemene Rekenkamer. Maar die heeft de faalkosten nooit zelf onderzocht, zegt woordvoerder Joost Aerts. Wel wordt in het onderzoeksrapport Lessen uit ICT-projecten bij de overheid uit 2007 eerdere mediaberichtgeving over 4 à 5 miljard euro aangehaald. Die berichtgeving verwijst ook naar cijfers van The Standish Group. Het rapport plaatst daar vraagtekens bij: er zijn „verschillende pogingen gedaan om de financiële omvang van (deels) mislukte ICT-projecten te bepalen. De resultaten hiervan zijn behoorlijk ‘zacht’ en moeten dus voorzichtig worden gebruikt. De kwantificering hangt namelijk sterk af van definities, onderzoeksmethoden, gegevensbronnen en aannames.”

Conclusie

„De overheid verliest 4 à 5 miljard euro per jaar aan falende ICT-projecten”, zei Hans Mulder tijdens de eerste openbare hoorzitting van een parlementair onderzoek naar ICT-projecten. Hij nuanceerde dat tijdens hetzelfde gesprek. Falende ICT-projecten worden niet bijgehouden en daarom kun je ook niet precies weten hoeveel er aan wordt uitgegeven. We beoordelen de uitspraak daarom als niet te checken.