Beeld bij het boek: over de vloer bij de familie Voskuil

Na de dood van J.J. Voskuil in 2008 verschenen er postuum nog enkele boeken van zijn hand. Het meest recente is Ik ben ik niet, een verzameling van de literaire kritieken die hij in de jaren vijftig schreef voor verschillende bladen en kranten.

Janet Luis besprak Ik ben ik niet in de bijlage Boeken van 28 februari. Waren de stukken inderdaad zo briljant als Voskuils weduwe Lousje de lezer in een inleidend stuk wilde doen geloven? Luis schrijft:

“Ik ben daar nog niet meteen van overtuigd. Er zit zeker een zeer eigen, geamuseerde toon in de stukken, maar de redeneringen zijn vaak omslachtig, de vergelijkingen onnavolgbaar en de oordelen lang niet allemaal even uitgesproken. Het mooist is het stuk ‘In mineur’, een zogeheten stapelrecensie. Over het gros van de boeken dat hij bespreekt zou hij het liefst zwijgen, maar dat kan nu eenmaal niet. Dus dan vallen er woorden als ‘seniel’, ‘oerdom’, ‘snobistisch’ en ‘schijnheilig’ en merkt hij over de zoveelste roman van zekere Johanns Rösler op dat die zo onbeschrijflijk melig is ‘dat het geeuwen je zelfs vergaat.’”

Ondanks haar bezwaren viel het boek toch bij Luis in de smaak. Mede vanwege de opname van Het mislukte leven, een prozastuk van schrijver Detlev van Heest waarin Lousje Voskuil uitvoerig aan het woord komt.

“Het bijna honderd bladzijden tellende gesprek met Lousje Voskuil is levendig, sympathiek en aandoenlijk. Het is licht en droog – van Bureau-kwaliteit, zal ik maar zeggen. Het gaat over poezen die alleen maar tartaartjes blieven, terwijl Lousje zich voornamelijk voedt met tuinbonen. Over de parkeerboetes die Van Heest uitdeelt in Hilversum. Over een wandeling door de Vruchtenbuurt in Den Haag. En tussendoor gaat het steeds over Voskuil, met wie Lousje het zo enorm getroffen had.”

Voskuil heeft zijn roem natuurlijk grotendeels aan de zevendelige romancyclus Het Bureau te danken. Tot 1996, het jaar waarin deel een daarvan verscheen, was Voskuil alleen bij een selecte groep lezers bekend vanwege zijn meer dan vuistdikke Bij nader inzien, een roman uit 1963 waarin hij de studentenjaren van zijn alter ego Maarten Koning schetst.

Voskuil liet zich niet graag interviewen, en al helemaal niet in een tv-studio. Vandaar dat Hanneke Groenteman in 1997 naar het huis van de Voskuils toog om meer te weten te komen over de schrijver van Het Bureau. U kunt de uitzending hier bekijken.