Nederland, groot in zoekmachines

Nederlandse zoekmachines drijven op technologie van giganten Google en Yahoo, maar dan met meer privacy. Zoekdienst Yooray is in de maak, handig voor aanraakschermen.

illustratie Jenna Arts

Zoekmachines: dat is Google, en dan een hele tijd niets. Toch is een aantal Nederlandse zoekmachines, begonnen in de jaren negentig, nog altijd springlevend. En er is zelfs een nieuwe Nederlandse zoekmachine in de maak: Yooray

Wie zoekt op ‘Nederlandse zoekmachines’, via Google natuurlijk, vindt onder andere een mysterieuze naam: Kobala.nl. Het Eindhovense bedrijf Wiseguys blijkt erachter te zitten. „We wisten niet eens meer dat-ie nog draaide”, reageert Toine Verheul van Wiseguys verbaasd. „De site diende om crawlers te testen, robotjes van software om het web te indexeren. We hebben eind jaren negentig nog crawlers voor Ilse gebouwd, tot Google ten tonele verscheen. Toen was het afgelopen. Nu is Kobala volledig waardeloos, er komen misschien een paar honderd bezoekers per dag.”

Met Ilse, ooit dé Nederlandse zoekgigant, gaat het iets beter dan met Kobala, maar niet veel. „Er komen nog ongeveer 10.000 bezoekers per dag”, meldt Merel Gianotten, manager directories bij Sanoma, dat Ilse sinds vorig jaar weer in bezit heeft. Eigen zoektechnologie gebruikt Ilse niet meer. Wie nu zoektermen intypt op Ilse.nl, krijgt resultaten uit Google.

Springlevend is daarentegen Startpagina, een van de wondertjes van de internethausse van eind jaren negentig. Oprichter Durk Jan de Bruin bedacht de site als een lijst met nuttige links, met als modelgebruiker zijn vader. Het werd binnen de kortste keren een verzameling van duizenden lijsten, die De Bruin liet bijhouden door vrijwilligers. In april 2000, net anderhalf jaar na de oprichting, verkocht hij Startpagina aan VNU voor naar wordt aangenomen ongeveer 30 miljoen gulden (13,5 miljoen euro). Inmiddels is ook Startpagina eigendom van Sanoma. Er komen dagelijks een kleine miljoen gebruikers.

Zoeken met een redactie

Behalve de bekende lijsten met links in allerlei categoriën is de redactie van Startpagina tegenwoordig ook bezig met het samenstellen van zoekresultaten. Tijdens het invoeren van een zoekterm in de zoekbox krijgen gebruikers die te zien. Als de bezoeker deze links niet blieft, kan hij met ‘Enter’ de resultaten opvragen van Google of een andere zoekmachine van zijn keuze. „We hebben een menselijke laag over de zoekmachine heengelegd”, zegt Gianotten. „De redactie doet dit voor veel voorkomende combinaties van zoektermen, zoals ‘energie overstappen’ of ‘vakantie’.” Geld verdient de site met advertenties en sommige redactionele links gaan naar sites die voor elke klik betalen. „Voorwaarde is dat de links betrouwbaar en goed zijn en bij de bezoekers passen. Dat weten we dan weer doordat er daadwerkelijk op wordt geklikt”, aldus Gianotten.

Startpagina.nl is bepaald niet de enige Nederlandse zoeksite uit de jaren negentig die nog prima functioneert. Ixquick is in 1998 opgericht door de Amerikaan David Bodnick en kwam in 2000 in handen van Surfboard Holding in Zeist. Ixquick is een metazoekmachine: voor elke zoekterm worden resultaten opgehaald uit verschillende echte zoekmachines. De resultaten die door de meeste zoekmachines worden gevonden, worden door Ixquick bovenaan gezet. Ixquick heeft de privacy hoog in het vaandel: er worden geen gegevens opgeslagen over de bezoekers en geen gebruiksgegevens doorgestuurd aan andere bedrijven. Geen ip-nummers, geen zoekgeschiedenis, laat staan het verdere gedrag van de bezoeker op internet. Ixquick heeft zich hiervoor zelfs laten certificeren door de onafhankelijke partijen Certified Secure en European Privacy Seal.

Anders dan Startpagina richt Ixquick zich niet alleen op het Nederlandse publiek. Volgens Alex van Eesteren van Ixquick gebruikt de zoekmachine een „mix van lokale en internationale zoekmachines, die anders is voor elk van de 16 talen die we ondersteunen”.

Google, maar mét privacy

Voor fans van de resultaten van Google heeft Ixquick een aparte pagina: Startpage.com. De formule kan niet simpeler: Startpage is doorgeefluik van de zoekresultaten van Google, zodat Google geen gegevens van individuele zoekers krijgt. In de zoekresultaten van zowel Ixquick als Startpage kan de gebruiker een gevonden pagina opvragen via een proxy, wat wil zeggen dat de site denkt bezoek te krijgen van Startpage of Ixquick, en niet van een individuele websurfer. Ook dat dient de privacy. Geld wordt alleen verdiend met advertenties bij de zoekresultaten. Niet met het opslaan en verder uitmelken van zoekvragen en andere privégegevens van de bezoekers.

4 miljoen zoekacties

Na de onthullingen van Edward Snowden is het bezoek aan Ixquick en Startpage gestegen van ongeveer 2,5 miljoen zoekacties per dag naar 4 miljoen. Het aantal groeit nog steeds. Ixquick en Startpage verwerken samen meer dan 5 miljoen zoekvragen per dag. Google verwerkt er dagelijks wereldwijd meer dan drie miljard.

Er is waarachtig nóg een Nederlandse zoeksite uit de jaren negentig die het dapper volhoudt: Vinden.nl. Voetballiefhebbers weten dat dit bedrijf sponsor is van de eredivisieclub Go Ahead, dus een onderneming in de marge kan het niet zijn. Ondernemer Jan-Willem Tusveld lanceerde de site officieel in 1998. Google was toen nog nergens te bekennen, maar Altavista en Yahoo waren dat wel. Ook Vinden.nl is een metazoekmachine. Net als Ixquick leunt de site zwaar op Yahoo. Tusveld: „Zelf een zoekindex aanleggen kost teveel”. Met Vinden.nl gaat het goed. Samen met de buitenlandse poot, die in 26 Europese en Amerikaanse landen bekendstaat als Izito.com, boekt Tusvelds zoekimperium een jaaromzet van zo'n 80 miljoen dollar.

Blijkbaar is er een markt voor zoekmachines, zelfs in het kleine Nederland. Een nieuwe Nederlandse zoekmachine is in de maak. Mét vernieuwende technologie. De Delftse architect Rajan V. Ritoe werkt aan een zoekmachine die Yooray gaat heten. „Bij bestaande zoekmachines is de populariteit van sites een belangrijke factor, ook de bekende voorkeuren van de zoeker hebben invloed. Dat zorgt ervoor dat je alleen voor de hand liggende resultaten krijgt, en niet de interessantste”, stelt Ritoe.

Yooray zal vooral uitgaan van de betekenis van zoektermen. Wie zoekt op ‘motor’ krijgt, naast de eerste resultaten, verschillende ‘richtingen’ aangeboden zoals voertuig, elektrisch, transmissie en ontsteking. Yooray presenteert die in een grafische interface zodat de zoeker zonder typwerk zijn verkenning kan voortzetten. „Heel geschikt voor gebruik op aanraakschermen”, meent Ritoe. Ritoe verwacht niet dat zijn dienst dit jaar al klaar is, het grote publiek zal nog even op Yooray moeten wachten.

    • Herbert Blankesteijn