Paolo’s rauwe randje

De Schotse souljongen heeft een rauwe stem gekregen // Op het nieuwe album Caustic Love bezingt hij zijn bloedende hart // En meer, want: „Over passie en romantiek ben je snel uitgepraat

Paolo Nutini, dit weekend in Bournemouth.
Paolo Nutini, dit weekend in Bournemouth. Foto Getty Images

Danger! waarschuwt de cd Caustic Love van Paolo Nutini, bij een afbeelding van een bloedend hart en een hand die de druppels opvangt. Harten kunnen breken, zingt de blanke soulzanger van Schots-Italiaanse afkomst, maar de ziel redt zichzelf. Muziek heelt alle wonden nadat de liefde haar bijtende (caustic) werk heeft gedaan.

Paolo Nutini (27) kan smeken om aandacht, liefde, begrip. Zijn stem heeft het ruige randje en het buigzame vibrato die hem op één lijn plaatsen met de grote soulzangers uit het verleden. Sam Cooke, Al Green en Marvin Gaye gingen hem voor in hun toewijding tot de liefde als muze, maar ook als bron van bittere teleurstelling en diepe ellende. ‘Let me down easy’, parafraseert Nutini de gelijknamige hit van Bettye Lavette uit 1965. Laat me zachtjes los als het voorbij is, smeekt hij met Marvin Gaye-achtige stembuigingen. „We are broken by others but we mend ourselves.”

Zingen vanuit de ziel was altijd zijn tweede natuur, zegt Nutini, nog bezweet van een rondje rennen door het Amsterdamse Westerpark. Als hij zijn vader hielp in de fish and chips-winkel in het Schotse Paisley, luisterde hij met meer dan gemiddelde aandacht naar de radio als er een soulsong voorbijkwam. Het lot bracht hem in aanraking met de grote platenbaas Ahmet Ertegun (1923-2006), oprichter van het Amerikaanse Atlantic-label dat soulgiganten als Aretha Franklin en Otis Redding wereldberoemd maakte. Paolo Nutini werd Erteguns laatste protegé. Debuutalbum These Streets (2006) van de toen 19-jarige zanger kwam uit bij Atlantic, net als de opvolger Sunny Side Up en het nieuwe Caustic Love.

Je bent geen vee, wees geen kudde

Ahmet Ertegun overleed in het jaar van Paolo’s succesvolle debuut, dat de hits Jenny Don’t Be Hasty en New Shoes opleverde. Na Erteguns dood stond hij in het voorprogramma van het heropgerichte Led Zeppelin. Nerveus wordt hij niet meer van zulke historische gebeurtenissen. „Backstage stond ik opeens te kletsen met Mick Jagger. Hij, Ben E. King en Robert Plant zeggen allemaal hetzelfde over Ahmet. Hij was een muziekman; een zakenman met oren aan zijn hoofd. Ik prijs me gelukkig dat hij me mijn soepele entree gaf in de harde muziekbusiness.”

Inspiratie is overal, zegt hij met zijn kleurrijke Schotse accent. „Een muur met graffiti kan mij een idee geven voor een zinnetje. Achter de Wurlitzer-piano verzin ik een melodie en bij elkaar wordt dat al snel een idee voor een lied. Ik beschouw mezelf nog lang niet als een professioneel songschrijver. Daarvoor ontbreekt het me aan de structuur of de formule. Songs komen zoals ze zich onaangekondigd aan mij presenteren. Als ik wist wat het geheim was van die magische reeks van gebeurtenissen, zou ik misschien wat productiever zijn.”

De liefde is een dankbaar onderwerp, maar ook maatschappelijke processen interesseren hem. In Iron Sky schetst hij het verwarrende leven in de grote stad en waarschuwt hij dat een vrije geest belangrijker is dan aardse goederen.

Een opname van Charlie Chaplin uit de film The Great Dictator (1940) onderstreept zijn pleidooi om niet te zwichten voor onderdrukking: „You are not machines, you are not cattle.” Nutini vindt dat Chaplin een universele waarheid aanboort. „Het is een boeiende gedachte dat iemand uit het verleden een conversatie aan kan gaan met iemand uit het heden. Mensen van nu leiden een jachtig bestaan dat onderhevig is aan kuddegedrag en valse verwachtingen. Chaplin waarschuwde in zijn tijd om niet met z’n allen ten prooi te vallen aan collectieve gekte. De essentie van zijn betoog blijft vandaag ook nog overeind.”

Sarcasme is de grootste vijand van het ware soulgevoel, vindt Nutini. „Als ik muziek maak is de eerste vraag die ik mezelf stel of de achterliggende gedachte oprecht is. Ik spiegel me graag aan de soulzangers van het Stax-label, maar ook Dave Grohl van de Foo Fighters kan zingen met de grootste bezieling, omdat hij heilig gelooft in wat hij doet. Janelle Monae, die meedoet in mijn nummer Fashion, heeft diezelfde combinatie van originaliteit en de nimmer aflatende zoektocht naar het heilige vuur.”

Je krijgt mijn hele leven

Op het podium zingt Paolo Nutini vrijwel altijd met zijn ogen dicht. Het helpt hem concentreren op het samenspel van zijn tien man sterke soulband, en het brengt hem terug naar de oorspronkelijke inspiratie van de nummers. „Op het moment dat ik het podium opstap neemt de muziek me volledig in beslag. Wat het publiek te zien krijgt is mijn hele persoonlijkheid, mijn hele leven. Ik heb er acht jaar over gedaan om tot het inzicht te komen dat deze muziek alles is wat ik heb. Er is geen ruimte meer voor slecht samenspel of een gebrek aan concentratie.”

Is liefdesverdriet een goudmijn voor een songschrijver, zoals het cliché gaat? „Liefde en gebroken harten zijn een dankbare bron van heftige emoties. Maar over passie en romantiek ben je snel uitgepraat. Ik probeer al mijn opties open te houden, als iemand die gretig om zich heen kijkt en die zelfs geïnspireerd kan worden door een tekst op een reclamebord. Een idee voor een briljante popsong zit vaak in een onverwachte hoek.”